आठ महिनायता देशभर आठ हजार १५९ जनामा डेंगु संक्रमण देखिएको छ । हालसम्म पाँचजनाको मृत्यु भएको डेंगु संक्रमण हाल ७५ जिल्लामा फैलिइसकेको छ । पछिल्लो दुई महिनामा देशभर तीव्र रूपमा संक्रमण बढेको छ । इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाको तथ्यांकअनुसार पछिल्लो वर्षको तुलनामा संक्रमण निकै कम भए पनि विभिन्न जिल्लामा अझै उच्चदरमा फैलिइरहेको हो । सबैभन्दा बढी संक्रमण देखिने अगस्टमा मात्रै अघिल्लो वर्ष १४ हजारभन्दा बढी प्रभावित थिए । यस वर्ष चार हजार २२६ जनामा संक्रमण देखिएको छ, जुन यस वर्षभरिमा सबैभन्दा धेरै हो । सेप्टेम्बर लागेयता एक हजार ३१३ जनामा संक्रमण देखिएको छ ।
डेंगुबाट सबैभन्दा धेरै गण्डकी र बागमती प्रदेशका जिल्ला प्रभावित भएका छन् । हालसम्म गण्डकीमा तीन हजार ८६३ र बागमतीमा दुई हजार ७४ जनामा संक्रमण देखिएको छ । कोशीमा ९४४, मधेशमा १४०, लुम्बिनीमा ५५६, कर्णालीमा ११८ र सुदूरपश्चिममा ४६४ जनामा संक्रमण भएको छ । यसबाहेक डेंगुबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने जिल्लामा तनहुँ, कास्की, पर्वत, काठमाडौं र चितवन छन् । यी जिल्लामा पाँच सयभन्दा बढीमा डेंगु संक्रमण देखिएको छ ।
इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले मनसुन कायमै रहेको र लामखुट्टेको जोखिम अझै केही महिनासम्म रहने भएकाले सचेत रहन आग्रह गरेको छ । महाशाखाले डेंगुबाट बच्न लामखुट्टेको टोकाइबाट जोगिन सुरक्षाका उपाय लागू गर्नुपर्ने जनाएको हो । पानी ट्यांकी, ड्रम, गाग्री र बाल्टिनलाई लामखुट्टे छिर्न नपाउने गरी छोपेर राख्ने, आफ्नो घरवरपर, कार्यस्थल र सार्वजनिक स्थानमा फालिएका काम नलाग्ने भाँडाकुँडा, सिसी, बोतल, टिनका बट्टा, प्लास्टिकजन्य वस्तु तथा पानी जम्न सक्ने सामान सफा राख्न भनिएको छ । यसबाहेक टायर र गमला अथवा अकासे पानीबाट भरिने ठाउँ नियमित सफा गर्न आग्रह गरिएको छ । महाशाखाले सुत्दा झुल प्रयोग गर्ने, लामखुट्टे घरभित्र छिर्न नदिन झ्यालढोकामा जाली प्रयोग गर्ने र शरीर ढाक्ने लुगा लगाउनेजस्ता सुरक्षाका उपाय अपनाउन भनेको छ ।
जापानिज इन्सेफ्लाइटिस संक्रमणबाट नौजनाको मृत्यु, ५३ जनामा संक्रमण
यस वर्ष नेपालमा जापानिज इन्सेफ्लाइटिस संक्रमणसमेत बढेको छ । पछिल्लो आठ महिनामा देशभर ५३ जनामा पुष्टि भएको जापानिज इन्सेफ्लाइटिस संक्रमणबाट नौजनाको मृत्यु भएको छ । स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार कैलाली, सुनसरी, सर्लाही, पाल्पा, चितवन र कपिलवस्तुमा गरी नौजनाको मृत्यु भएको हो । यसबाहेक विभिन्न जिल्लामा ५३ जना संक्रमित भएका छन् । जापानिज इन्सेफ्लाइटिस पछिल्ला वर्षमा नेपालमा नियमित देखिँदै आए पनि हालसम्म मृत्यु भने भएको थिएन । यस वर्ष संक्रमणका कारण मृत्यु हुन थालेपछि नियन्त्रणमा संवेदनशील भएर लागेको मन्त्रालयले जनाएको छ । हाल संक्रमण देखिएकामध्ये अधिकांश खोप नलगाएका बालबालिका भएकाले खोप वितरण प्रभावकारी बनाउन पहल भइरहेको मन्त्रालयका प्रवक्ता डा. प्रकाश बुढाथोकीले बताए । ‘हाल प्रभावित भएकामध्ये अधिकांश खोप नलगाएको पाइएको छ । संक्रमण बढ्दै गएकाले जापानिज इन्सेफ्लाइटिस नियन्त्रणका लागि सरकारले विभिन्न पहल गरिरहेको छ । खासगरी बालबालिकाको नियमित खोपमा रहेको जापानिज इन्सेफ्लाइटिसविरुद्धको खोप वितरण अनिवार्य गर्नेजस्ता कामभइरहेका छन्,’ उनले भने ।
हैजा संक्रमण भएका ८० जना निको भए
विभिन्न जिल्लामा हैजा संक्रमणका कारण बिरामी परेका सबैजना अस्पतालबाट डिस्चार्ज भएको स्वास्थ्य मन्त्रालयले जनाएको छ । हालसम्म संक्रमणका कारण बिरामी परेका ८० जना संक्रमणमुक्त भएका हुन् । ललितपुरमा ५२, काठमाडौंमा १२, कैलालीमा आठ, रोल्पामा चार, प्युठानमा दुई, मकवानपुरमा र सिन्धुपाल्चोकमा एक–एकजनामा हैजा संक्रमण भएको थियो । यसबाहेक विभिन्न जिल्लामा झाडापखालाका लक्षण देखिए पनि यस वर्ष हैजा नफैलिएको एपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाले जनाएको छ । शुद्धीकरण नगरिएको पिउने पानीको प्रयोग, वर्षाको पानी खानेपानीका स्रोतमा मिसिनु, खाद्यपदार्थ सफा नहुनु, बढ्दो भिडभाड वा सहरीकरण र संक्रमण फैलिएका क्षेत्रमा नियन्त्रणका लागि आममानिसले बेवास्ता गर्नुलगायतका कारण हैजा संक्रमण इन्डेमिक बन्दै गएको विज्ञहरू बताउँछन् ।
सल्यानमा पहिलोपटक भेटियो स्क्रब टाइफस
सल्यानमा पहिलोपटक स्क्रब टाइफसका बिरामी भेटिएका छन् । जिल्ला अस्पतालमा उपचारका लागि आएका नौजनामा संक्रमण पुष्टि भएको हो । भदौमा मात्रै नौजनामा स्क्रब टाइफस भेटिएको स्वास्थ्य सेवा कार्यालय सल्यानले जनाएको छ । आठजना महिला र एकजना पुरुषमा स्क्रब टाइफसको संक्रमण पुष्टि भएको स्वास्थ्य सेवा कार्यालय सल्यानका प्रमुख डा. अर्जुनकुमार बुढामगरले जानकारी दिए । उनका अनुसार शारदा नगरपालिकाका चार, बागचौर नगरपालिकाका तीन, छत्रेश्वरी गाउँपालिका र दार्मा गाउँपालिकाका एक–एकजनामा संक्रमण पुष्टि भएको छ । तीमध्ये चारजना १३ वर्षमुनिका बालबालिका रहेको उनको भनाइ छ ।
यसअघि सल्यानमा स्क्रब टाइफसको संक्रमण पुष्टि भएको थिएन । बिरामीमा ज्वरो आउने, पसिना आउनेलगायत लक्षण देखिएको अस्पतालले जनाएको छ । समयमै उपचार गरे निको हुने भए पनि ढिलाइ गरे ज्यानै जान सक्ने डा. बुढामगरको भनाइ छ । सुरुमै उपचारमा आउँदा औषधिकै भरमा निको पार्न सकिने भए पनि ढिलो गरी आउँदा भर्ना नै गर्नुपर्ने अवस्था निम्तिने उनले बताए । पाँचदेखि दश दिन औषधि प्रयोग गरे स्क्रब टाइफसका बिरामी पूर्ण रूपमा निको हुने बुढामगरले बताए । मुख्यतः मुसाले मानिसलाई टोकेपछि यो रोग लाग्छ । मुसामा लाग्ने माइट नामको सूक्ष्म किराले टोकेमा यो रोग सर्ने चिकित्सकहरूको भनाइ छ ।
मकवानपुरमा डेंगु र स्क्रब टाइफसका बिरामी बढ्दै
मकवानपुरमा डेंगु र स्क्रब टाइफसका बिरामी बढ्दै गएका छन् । साउनदेखि १९ भदौसम्म लामखुट्टेको टोकाइबाट लाग्ने डेंगु रोगका बिरामी २३९ जना र मुसामा हुने किर्नाको टोकाइबाट लाग्ने स्क्रब टाइफसका बिरामीको संख्या १२३ पुगेको छ । जनस्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरका अनुसार डेढ महिनाको अवधिमा परजीवीको टोकाइबाट लाग्ने रोगका बिरामीको संख्या बढेको हो । जिल्लामा डेढ महिनामा ८१ महिला र ४२ पुरुष स्क्रब टाइफसबाट प्रभावित बनेको जनस्वास्थ्य कार्यालय मकवानपुरका सूचना अधिकारी लक्ष्मण घिमिरेले जानकारी दिए । उनका अनुसार हेटौँडा उपमहानगरपालिकामा ७२, मकवानपुरगढीमा १५, मनहरीमा १०, बकैयामा १२ जना र भीमफेदीमा आठजना स्क्रब टाइफसबाट प्रभावित भएका छन् । बागमती, कैलाश, इन्द्रसरोवर, राक्सिराङ गाउँपालिका र अन्य जिल्लाका एक–एकजना प्रभावित भएका छन् ।
