त्रिशूली– ३‘ए’ प्राधिकरणकै जलविद्युत् आयोजना हो, जहाँ भूमिगत सुरुङ र विद्युतगृह निर्माण गरिएको छ । आयोजना नियमित सञ्चालनमै थियो । १० भदौमा यहाँ वार्षिक मर्मतसम्भारको काम भइरहेको थियो । सामान्य अवस्थामा आयोजनामा ५–६ जना कर्मचारी मात्रै खटिन्थे । तर, मर्मतसम्भारका लागि त्यस दिन ४० जनाभन्दा बढी मजदुर, प्राविधिक र कर्मचारी आयोजनामा परिचालन भएका थिए । बाढी आएपछि आयोजनापरिसरमा रहेका ४२ मध्ये ३५ जना सुरुङभित्रै फसेको हुन सक्ने प्रारम्भिक अनुमान गरिएको थियो ।
जीवितै उद्धार भएका सञ्जय साहले आफू अन्तिमसम्म सहकर्मीलाई बचाउने प्रयासमै रहेको बताए । बाढी आएपछि अरूलाई भाग्न लगाएको र आफूलाई भाग्ने समय नपुग्दा सुरुङभित्रै फसेको पनि उनको भनाइ छ । उद्धारपछि साहले सुरुङभित्र अरू पनि बाँकी रहेको हुन सक्ने बताए । ‘अरू वेला चार–पाँचजना मात्रै हुन्थ्यौँ । त्यस दिन मर्मतका लागि ४०–५० जना नै थियौँ,’ शाहले उद्धारपछि भने, ‘कन्ट्रोल रुममा म भएपछि मेरो जिम्मेवारी सबैको ज्यान बचाउनु थियो ।’
बाढीको भेल आयोजनातर्फ बढ्दै गएपछि उनले आफू एक्लै भागेर ज्यान जोगाउने विकल्प रोजेनन् । बरु, एकपछि अर्को गर्दै सहकर्मीलाई सुरक्षित स्थानतर्फ पठाउन थाले । ‘बाढी आएपछि म एक्लै भागेर भएन । सबैलाई बचाउनुपर्यो । सबैलाई बाहिर पठाउने क्रममा मेरो समय गयो,’ उनले भने ।
सुरुङभित्र फसेपछि केही सहकर्मी नजिकै भएको उनले बताए । अँध्यारो र अप्ठ्यारो परिस्थितिमा तीन–चारजना एकअर्कासँग कुरा गर्दै बसेका थिए । बाहिरबाट आउने उद्धार टोलीको आवाज सुन्ने आशामा उनीहरू पर्खिरहेका थिए । ‘साथीहरू कुरा गर्दै थिए । पावरहाउसतिर पनि मानिसहरू हुन सक्छन् भनेर आवाज दिइरहेका थियौँ,’ साहले भने ।
यसरी गरिएको थियो उद्धार
नेपाली सेना, विदेशी प्राविधिक तथा विद्युत् प्राधिकरणका प्राविधिकसहितको उद्धार टोलीको निरन्तरको कठोर मिहिनेतपछि माथिल्लो त्रिशूली ३ ‘ए’ जलविद्युत् आयोजनाको सुरुङबाट दुईजनालाई जीवितै बाहिर निकाल्न सम्भव भएको हो । १३ भदौदेखि खोज तथा उद्धारको काम थालिएको थियो । त्यसयता २४ घण्टाजसो उद्धार कार्य जारी थियो ।
आयोजनाको बाँधबाहेक अधिकांश संरचना भूमिगत छन् । बाढीले नदीको सतह र किनारमा ठुलो मात्रामा ढुंगा, माटो तथा लेदो थुपारेपछि आयोजनाको संरचना कहाँ छ भन्ने पहिचान गर्नसमेत कठिन भएको थियो । बिहीबार मात्रै सुरुङको मुख खुलाएर उत्खनन सुरु गरिएको थियो । प्रवेशद्वारसम्मै ठुला ढुंगा थुप्रिएका थिए । विस्फोटक पदार्थ प्रयोग गरेर ती ढुंगा फुटाउँदै बाटो बनाइएको थियो ।
सुरुङभित्र पनि लेदो, ढुंगा र माटो थुप्रिएको थियो । मेसिनको प्रयोग गरेर ती अवरोध बाहिर निकाल्दै उद्धार टोली बिस्तारै अगाडि बढेको थियो । यिनै निरन्तर प्रयासपछि शुक्रबार उद्धार टोली सुरुङमा करिब ३० मिटरसम्म प्रवेश गर्न सफल भयो । र, त्यहीँबाट आयो लामो प्रतीक्षापछिको खुसीको खबर । सुरुङभित्रबाट दुईजनालाई जीवितै र एकजनाको शव बाहिर निकाल्न सकियो । यस परियोजनामा दुईजनाको जीवित उद्धार भएपछि अन्य सुरुङबाट पनि जीवित उद्धार हुने आशा पलाएको छ ।
