- वि.सं २o८३ असोज १५ बिहीबार
नेतृत्वमा ‘दाइ–दिदी’ संस्कृतिको विरासत रहेको पुरानो लोकतान्त्रिक पार्टी कांग्रेसमा यसपटक पुस्तान्तरण नारामा मात्र सीमित नरही संगठनको संरचनामै देखिन थालेको छ । १५औँ महाधिवेशनको प्रक्रियासँगै वडादेखि केन्द्रसम्म ठुलो संख्यामा युवा नेतृत्व तहमा आउँदै छन् ।
विधानमै युवाको न्यूनतम प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरिनुले कांग्रेसको परम्परागत संरचनामा नयाँ पुस्ताको प्रवेश संस्थागत गरेको हो । युवाको प्रतिनिधित्वलाई नीति निर्माणसँग जोड्ने दाबी नेतृत्वको छ भने युवा नेता यसलाई पार्टीभित्र आफ्नो भूमिका विस्तारको सुरुवातका रूपमा लिइरहेका छन् ।
१५औँ महाधिवेशनअन्तर्गत वडा, पालिका र क्षेत्रमा ठुलो संख्यामा युवाको प्रतिनिधित्व भएको छ वा अधिवेशन हुन बाँकी ठाउँमा पनि आउने निश्चित गरिएको छ । यसरी वडादेखि केन्द्रसम्म सबै तहका अधिवेशन–महाधिवेशन सकिँदासम्म कांग्रेसमा झन्डै ४४ हजार युवा पदीय जिम्मेवारीमा पुग्दै छन् ।
नेतृत्वका लागि लामो समय कुर्नुपर्ने र माथिल्लो पुस्ताको छायाबाट बाहिर निस्कन कठिन हुने गुनासो युवाको रहँदै आएको थियो । विशेष महाधिवेशनपछि कांग्रेसका विभिन्न तहमा युवाको प्रतिनिधित्व उल्लेख्य बढेको छ ।
विशेष महाधिवेशनबाट गगन थापाको नेतृत्वमा नयाँ कार्यसमिति बन्यो । साथसाथै कांग्रेसमा युवाको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गर्ने गरी विधानसमेत संशोधन भयो । सोही विधानअनुसार हाल कांग्रेसको अधिवेशन भैरहेका छन् । कांग्रेस केन्द्रीय निर्वाचन समितिका अनुसार वडा र पालिका अधिवेशन सम्पन्न भइसकेको छ भने क्षेत्रीय अधिवेशन पनि अधिकांश स्थानमा सम्पन्न भइसकेको छ ।
वडा कार्यसमितिमा कम्तीमा १० हजार २७१ युवा छानिएका छन् भने क्षेत्रीय प्रतिनिधिमा कम्तीमा ३३ हजार ७१५ युवा चयन भएका छन् । कांग्रेसको माथिल्लो तहमा पुग्न क्षेत्रीय प्रतिनिधि अनिवार्य हुनैपर्छ । क्षेत्रीय प्रतिनिधिमा हरेक वडाबाट कम्तीमा तीनजना छनोट भएका छन् ।
क्षेत्रीय प्रतिनिधिले मात्रै पालिका र प्रदेश प्रतिनिधिका साथै महाधिवेशन प्रतिनिधि बन्न पाउँछन् । महाधिवेशन प्रतिनिधिले मात्रै जिल्ला र प्रदेशको नेतृत्वका साथै केन्द्रीय कार्यसमितिको उम्मेदवार बन्न पाउँछन् ।
पालिकामा कम्तीमा २२५९ युवा छानिएका छन् । प्रत्येक गाउँपालिका कार्यसमितिमा ३० वर्षमुनिको कोटाबाट एक महिलासहित तीन युवा चयन भएका छन् । यस्तै, नगरपालिकातर्फ ३० वर्षमुनिका एक महिलासहित तीन युवा कार्यसमितिमा आएका छन् ।
विधान मस्यौदा समितिका सदस्यसचिव तथा सभापति थापाका प्रमुख राजनीतिक सल्लाहकार प्रताप पौडेलले सबै तहमा युवाको न्यूनतम प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरिएको र सुझावका आधारमा महाधिवेशनमा अझै थप परिमार्जन हुन सक्ने बताए । ‘भदौ २३ र २४ को युवा विद्रोहपछि कांग्रेसले विधानको प्रस्तावनामै युवाको विषयलाई समावेश गर्दै ग्रहण गर्यो र विधानमा संरचनागत परिवर्तन भयो । कांग्रेसको १५औँ महाधिवेशन प्रक्रिया चलिरहँदा सबैभन्दा बढी आकर्षण युवामा देखिएको छ । प्रतिस्पर्धा पनि युवामै छ,’ पौडेलले भने, ‘वडादेखि केन्द्रसम्म युवाको न्यूनतम प्रतिनिधित्व कांग्रेसले सुनिश्चित गरेको छ । प्रत्येक वडाबाट क्षेत्रीय प्रतिनिधि कम्तीमा तीनदेखि सातजनासम्म चयन भएका छन् । समग्रमा चार–पाँचजनाको हिसाबले वडाबाट युवा क्षेत्रीय प्रतिनिधि छनोट भएका छन् । सबै तहमा युवाको न्यूनतम प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरिएको छ ।’ उनका अनुसार सुझावका आधारमा महाधिवेशनमा विधानमा थप परिमार्जन हुन सक्छ । ‘युवालाई नीति निर्माणको तहमा स्थापित गर्ने हाम्रो सोच हो,’ उनले भने ।
नेपालका कुनै पनि राजनीतिक दलमा एकैपटक यति धेरै युवाले पदाधिकारीको जिम्मेवारी पाएको इतिहासमै पहिलोपटक भएको पौडेलको दाबी छ । ‘राष्ट्रिय मान्यताप्राप्त दलमध्ये सबैभन्दा कम उमेरको सभापति कांग्रेसकै हुनुहुन्छ । युवालाई राजनीतिमा स्थापित गर्ने उद्देश्यले विधानमै व्यवस्था गरिएको हो,’ उनले भने । उनका अनुसार कांग्रेस अब युवामैत्री पार्टीका रूपमा अघि बढिरहेको छ । विशेष महाधिवेशनपछि ३० वर्षमुनिका एक लाखभन्दा बढी सक्रिय सदस्य थपिएको उनले दाबी गरे ।
तनहुँकी युवा नेतृ एलिजा ढकालले कांग्रेस अब दाइदिदीहरूको मात्रै नभई सबैको पार्टी भएको सन्देश प्रवाह भएको बताइन् । ‘कांग्रेसले सबै तहमा सबै उमेर समूहको प्रतिनिधित्व हुने गरी विधान बनाएकाले युवाको उल्लेख्य प्रतिनिधित्व सुनिश्चित भएको छ । बा, दाइदिदीहरूको सोच र भावना तथा युवाको सोचको सम्मिश्रणबाट कांग्रेस नयाँ ढंगले अघि बढ्दै छ भन्ने यो एउटा उदाहरण हो,’ उनले भनिन्, ‘वडादेखि केन्द्रसम्म सबै उमेर समूहको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित भएको छ । कांग्रेसजस्तो पुरानो लोकतान्त्रिक पार्टी अब दाइदिदीहरूको मात्र होइन, सबैको पार्टी हो भन्ने सन्देश प्रवाह भएको छ ।’
त्यस्तै, चितवनका शंकर तिवारीले कांग्रेसमा युवाको प्रतिनिधित्वले लोकतन्त्रलाई मजबुत बनाउन भूमिका खेल्ने बताए । ‘कांग्रेसमा युवाहरू भोटर बैंकमा मात्र केन्द्रित छन् भन्ने भाष्य अहिले चिरिँदै गएको छ । विशेष महाधिवेशनपछि युवा वर्गको हस्तक्षेपकारी भूमिका हुनुपर्छ, नीति–निर्माणमै हस्तक्षेप गर्नुपर्छ भन्ने भावना विकास भएको छ,’ उनले भने, ‘वडादेखि केन्द्रसम्मै युवा प्रतिनिधित्व सुनिश्चित भएको छ । तर, युवाको हस्तक्षेपकारी भूमिकाका लागि क्लस्टरबाट मात्र सम्भव छैन । युवालाई स्वीकार गर्ने अवस्थामा जिल्ला तहमा अझै समस्या देखिन्छ ।’
उनले त्यसलाई पनि सुधार गर्नुपर्ने बताए । ‘राम्रो सुरुवात भएको छ । राजनीतिक दलमा युवाको प्रतिनिधित्व बढाउनु भनेको लोकतन्त्रको आधार बलियो बनाउनु हो । कांग्रेसमा युवा प्रतिनिधित्वले लोकतन्त्रलाई मजबुत बनाउन भूमिका खेल्छ । यसले युवामा उत्साह पैदा गरेको छ,’ तिवारीले भने ।
यस्तै, कपिलवस्तुका युवा नेता सौरभ चतुर्वेदीले विचारसहितको युवा प्रतिनिधित्वले राजनीतिक दलसँगै समाज परिवर्तनमा सकारात्मक भूमिका खेल्ने विश्वास व्यक्त गरे । ‘युवाहरू स्पष्ट वक्ता हुन्छन् । पार्टीमा युवाको प्रवेशपछि नयाँ सोच र नयाँ विचार आउँछ । युवाको उल्लेख्य प्रतिनिधित्वले कांग्रेस रूपान्तरणमा अहं भूमिका खेल्छ,’ उनले भने, ‘वडाबाट युवाको प्रवेश भएर केन्द्रसम्म प्रतिनिधित्व सुनिश्चित भएको छ । यसले कांग्रेसलाई नयाँ ढंगले अगाडि बढाउन सहयोग पुर्याउँछ । विचारसहितको युवा प्रतिनिधित्वले राजनीतिक दलसँगै समाज परिवर्तनमा सकारात्मक भूमिका खेल्नेछ ।’
देउवा समूहको वडा अधिवेशन आज, निर्वाचन आयोगलाई जानकारी
समानान्तर महाधिवेशनमा जुटेको कांग्रेसका निवर्तमान सभापति शेरबहादुर देउवा पक्षले पनि युवाहरूलाई नेतृत्वमा मौका दिने नीति लिएको छ । वडादेखि केन्द्रसम्मै जेन–जीको प्रतिनिधित्व गराउने नीतिअनुसार देउवा पक्षले तल्ला तहमा अधिवेशनमा चयन गर्न निर्देशन पठाइसकेको छ ।
१५औँ महाधिवेशनका लागि गठन गरिएको एकराज पोख्रेल नेतृत्वको निर्वाचन समितिले जारी गरेको निर्देशिकाअनुसार वडादेखि केन्द्रसम्मको कार्यसमितिमा जेन–जीको प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरिएको छ । सबै तहका कार्यसमितिमा १८ देखि २८ वर्षसम्म उम्मेर समूहका महिला र पुरुष एक–एकजनालाई अनिवार्य प्रतिनिधित्व गर्नुपर्ने प्रावधान देउवा पक्षले गरेको छ । ‘निर्वाचित हुने सबै तहका कार्यसमितिहरूमा १८ देखि २८ वर्षसम्मको एक महिला र एक पुरुष अनिवार्य समावेश गर्ने प्रावधान राखिएको छ,’ डा. प्रकाशरण महतले भने, ‘वडादेखि केन्द्रसम्मै नवयुवाको प्रतिनिधित्व हुन्छ ।’
त्यसैबिच देउवा पक्षले बिहीबार वडा अधिवेशन सुरु गर्दै छ । महाधिवेशन आयोजक समितिका संयोजक डा. शशांक कोइरालाले वडा अधिवेशन पार्टीको संगठनात्मक जीवन र लोकतान्त्रिक अभ्यासका दृष्टिले महत्वपूर्ण चरण भएको बताएका छन् । बुधबार विज्ञप्ति जारी गर्दै कोइरालाले वडा तहदेखि नै संगठनलाई बलियो, अनुशासित र जनमुखी बनाउँदै १५औँ महाधिवेशनलाई उत्साह, एकता र लोकतान्त्रिक अभ्यासको सशक्त उत्सवका रूपमा सम्पन्न गर्न सबैको सक्रिय भूमिका अपरिहार्य रहेको बताएका छन् ।
‘वडा अधिवेशन केवल नेतृत्व चयन गर्ने प्रक्रिया मात्र होइन, पार्टीको संगठनलाई नयाँ ऊर्जा दिने, कार्यकर्ताबिचको एकतालाई थप मजबुत बनाउने र नेपाली कांग्रेसलाई जनताको भरोसाको पार्टीका रूपमा अझ सशक्त बनाउने महत्वपूर्ण अवसर हो,’ कोइरालाले भनेका छन्, ‘नेपाली कांग्रेसका सम्पूर्ण नेता, कार्यकर्ता तथा क्रियाशील सदस्यहरूलाई उच्च मनोबल, उत्साह, जिम्मेवारीबोध र सक्रियताका साथ वडा अधिवेशनमा सहभागी हुन हार्दिक अनुरोध गर्दछु ।’
यस्तै, देउवा पक्षले १५औँ महाधिवेशन कार्यतालिका निर्वाचन आयोगलाई जानकारी गराएको छ । देउवा पक्षको १५ असोजमा वडा, २० असोजमा गाउँ/नगरपालिका, २३ असोजमा प्रदेश सभा क्षेत्रीय, १५ कात्तिकमा जिल्ला, ४ मंसिरमा प्रदेश अधिवेशन र २१–२३ मंसिरमा १५औँ महाधिवेशन गर्ने कार्यतालिका छ ।
देउवाको हस्ताक्षर रहेको पत्र निर्वाचन आयोगमा बुझाइएको नेता महतले बताए । पत्रमा १५ असोजदेखि वडा अधिवेशन सुरु भएर २१–२३ मंसिरमा १५औँ महाधिवेशन सम्पन्न गर्ने उल्लेख छ । ‘१४औँ महाधिवेशनबाट निर्वाचित कार्यसमितिले १५औँ महाधिवेशन गर्दै छौँ भनेर कार्यतालिकासहितको विवरण आयोगमा बुझाएका छौँ,’ डा. महतले भने ।
आयोगका सूचना अधिकारी सुमन घिमिरेले देउवा पक्षले दिएको महाधिवेशनबारे निवेदन प्राप्त भएको बताए । ‘निवेदन दर्ता भएको छ । निवेदन आएपछि दर्ता गर्ने आयोगको प्रचलन छ,’ घिमिरेले भने, ‘पहिला विशेष महाधिवेशन हुँदा पनि निवेदन दर्ता भएको थियो ।’ यद्यपि, कांग्रेसको आधिकारिकता विवाद सर्वोच्च अदालतमा विचाराधीन छ ।
विश्लेषक प्रा. हेमराज सुवेदी भन्छन्–युवाको सहभागिताविना अब राजनीति सम्भव छैन
कांग्रेस संस्थापनले सबै तह र तप्काका युवालाई समेटेर अघि बढ्न खोज्नु सकारात्मक पक्ष हो । झन्डै ४४ हजार युवालाई विभिन्न समितिमा आबद्ध गरेर आकर्षित गर्न खोजिएको देखिन्छ । यसले विगतमा युवालाई समेट्न नसक्दा पार्टी पछाडि परेको निष्कर्षसहित युवालाई कार्यकर्ता मात्र बनाउने परम्परामा परिवर्तन खोजेको संकेत गर्छ ।
खासगरी कांग्रेसमा संस्थापक बिपी कोइरालाको विरासत खोज्ने काम मात्रै हुँदै आएको थियो । अब बल्ल नयाँ युवालाई समावेश गर्ने वैधानिक व्यवस्था भएको छ । अर्कोतर्फ, देउवा पक्षले पनि जेन–जीलाई समावेश गर्ने कुरा उठाएको छ । त्यो पनि सकारात्मक हो । देशलाई अघि बढाउने शक्ति युवा नै हुन् ।
उनीहरूलाई राजनीतिमा समावेश गरिनुपर्छ । युवाको सवालमा कांग्रेस मात्र होइन, अन्य राजनीतिक दलले पनि गम्भीर भएर सोच्न जरुरी छ । युवालाई सत्ता हस्तान्तरण नगर्ने हो भने राजनीतिक दल र तिनका नेतृत्वले अब ठुलो चुनौती सामना गर्नुपर्ने अवस्था आउँछ । युवाको सहभागिताविना अब राजनीतिको भविष्य सम्भव छैन ।
