एक हप्ताको अनुमानपछि, अमेरिकी न्याय मन्त्रालयले क्युबाका ९४ वर्षीय पूर्वराष्ट्रपति राउल क्यास्ट्रोलाई आधिकारिक रूपमा अभियोग लगाएको छ । यी आरोप १९९६ को घटनासँग सम्बन्धित छन् जसमा क्युबाली सेनाले ब्रदर्स टु दी रेस्क्युद्वारा सञ्चालित दुई निहत्था नागरिक विमानहरूलाई गोली हानेर खसालेको आरोप छ । ६७ वर्षको क्रान्तिकारी शासनपछि बिरामी क्युबाली गणतन्त्रमाथि बढ्दो अमेरिकी दबाबबिच पूर्वराष्ट्रपतिमाथि अभियोग लागेको हो । त्यसोभए संयुक्त राज्य अमेरिकाले अहिले किन कदम चाल्यो र अब के हुनेछ ?
को हुन् राउल क्यास्ट्रो ?
राउल क्यास्ट्रो क्युबाली क्रान्तिकारी नेता फिडेल क्यास्ट्रोका कान्छा भाइ हुन् । उनी १९५२ देखि सुरु भएको अमेरिकी अधिनायकवादी सहयोगी फुल्जेनसियो बाटिस्टालाई सत्ताच्युत गर्न फिडेलको आन्दोलनमा सामेल भए । उनले जुलाई २६, १९५३ मा मोनकाडा ब्यारेकमा भएको आक्रमणमा भाग लिए र क्युबाली क्रान्तिको अग्रणी संगठन एम–२६–७ छापामार आन्दोलनको संस्थापक सदस्य बने । १९५८ मा, उनी दोस्रो पूर्वी मोर्चाको कमान्डेन्टको पदमा पुगे । जुनमा उनले आफ्ना सेना र स्थानीय गाउँलेहरूमाथि निरन्तर हवाई बमबारी रोक्न ५० अमेरिकी पनडुब्बीको समूहलाई अपहरण गरेपछि उनी वासिङटनको ध्यानाकर्षणको केन्द्रमा आए । यो एक महत्वपूर्ण क्षण थियो जब राउल फिडेलका भाइ भन्दा बढी भूमिका देखिए– उनी अब क्रान्तिको प्रमुख नेता थिए । १९५८ को अन्त्यसम्ममा, राउल क्यास्ट्रोको सेनाले पूर्वी क्युबाको धेरै भागलाई बाटिस्टा शासनबाट मुक्त गरिसकेको थियो र क्रान्ति सम्पन्न गर्न हवानामा मार्च गर्यो ।
जनवरी १९५९ देखि लडाइँ चलिरहेको समयमा क्यास्ट्रो रक्षामन्त्री बने । दसकौंसम्म, उनी क्युबाको सेना र टापु राष्ट्रको कवच बने । जब अप्रिल १९६१ मा, अमेरिकी केन्द्रीय गुप्तचर एजेन्सी (सिआइए) द्वारा समर्थित १,४०० क्युबाली निर्वासितहरूको समूहले बे अफ पिग्समा क्युबामाथि आक्रमण गर्यो, क्यास्ट्रोको सेनाले निर्वासितहरू र अमेरिकाविरुद्ध प्रसिद्ध विजय हासिल गर्यो । उनी क्युबामा पार्टीको पदमा पनि अग्रणी भूमिकातर्फ बढे । १९७६ देखि उनले उपराष्ट्रपतिको रूपमा सेवा गरे र त्यसपछि २००८ देखि आफ्नो वृद्ध दाई उत्तराधिकारीको रूपमा राष्ट्रपतिको रूपमा काम गरे । उनी २०१९ सम्म सो पदमा रहे ।
क्युबाको आर्थिक अस्तित्व सधैँ इन्धन आपूर्ति गर्न इच्छुक ठुलो राष्ट्रको समर्थनमा निर्भर रहँदै आएको छ । शीतयुद्धको समयमा त्यो निर्भरता सोभियत संघमाथि थियो, जसको पतन क्युबा र यसको सरकारका लागि विनाशकारी साबित भयो
राउल क्यास्ट्रो २०२१ सम्म कम्युनिस्ट पार्टीको शीर्ष स्थानमा रहे र अझै पनि क्युबाको राजनीतिमा प्रभावशाली मानिन्छन् । क्यास्ट्रो एक सिपाही, राजनीतिज्ञ र त्योभन्दा बढी एक क्रान्तिकारी हुन् प्रमुख अमेरिकी सहयोगीलाई पतन गराए र दसकौँसम्म अमेरिकी दबाबको प्रतिरोध गरे । यद्यपि, क्युबा एक अधिनायकवादी राज्य हो जसले असहमतिलाई सहँदैन । २००३ मा, फिडेल क्यास्ट्रोको सरकारले (राउल क्यास्ट्रो अलग थिए) ‘कालो वसन्त’ नाम दिइएको कार्यक्रममा दर्जनौँ लोकतन्त्र समर्थकहरूलाई हिरासतमा राख्यो । पक्राउ परेकाहरूमध्ये एक, क्युबाको देशभक्त संघका संस्थापक जोसे डेनियल फेररले २०२५ मा अमेरिकालाई विपक्षी शक्तिहरूसँग उभिन आह्वान गरे ।
राउलमाथि के अभियोग लागेको छ ?
क्युबा १९६० देखि अमेरिकी नाकाबन्दीको अधीनमा छ । सन् १९६४ देखि २००९ सम्म पश्चिमी गोलार्धका लगभग सबै देशहरू समावेश गर्ने अमेरिकी राज्यहरूको संगठन (ओएएस) का सदस्यहरूले पनि योमाथि प्रतिबन्ध लगाएका थिए । क्युबाको आर्थिक अस्तित्व सधैँ इन्धन आपूर्ति गर्न इच्छुक ठुलो राष्ट्रको समर्थनमा निर्भर रहँदै आएको छ । शीतयुद्धको समयमा त्यो सोभियत संघ थियो, जसको १९९१ को पतन क्युबा र यसको सरकारका लागि विनाशकारी साबित भयो । १९९१ पछिको ‘विशेष अवधि’ मा इन्धनको अभाव, खाद्य उत्पादनमा गिरावट, सामाजिक अशान्ति र क्युबाबाट ठुलो मात्रामा बसाइँसराइ देखियो ।
फ्लोरिडामा रहेका अन्य निर्वासितसँग सामेल हुने आशामा क्युबाली निर्वासितहरू आफ्ना दसौँ हजार समूहमा अमेरिका पुगे । अमेरिकाको क्लिन्टन प्रशासनले अन्ततः सामूहिक बसाइँसराइलाई अनुमति दियो र अमेरिकी तटरक्षक दलले नियमित रूपमा फसेका क्युबालीहरूलाई बचाउन मद्दत गरिरहेको थियो । यसको बाबजुद, दर्जनौँ मानिसहरू समुद्रमा डुबे । स्व–घोषित ‘बे अफ पिग्स भेटेरान’ जोसे बासुल्टोको नेतृत्वमा क्युबाली निर्वासितहरूको समूहले उडान भरे र तटरक्षक दललाई फसेका क्युबालीहरूको स्थान रिपोर्ट गरे । तर, उडान उद्देश्य अर्को थियो । धेरै अवसरहरूमा, विमानहरू क्युबाली हवाई क्षेत्रमा उडे, चेतावनीलाई बेवास्ता गरे र सरकारविरोधी गतिविधिलाई उत्तेजित गर्न डिजाइन गरिएका प्रचार छोडे । यस विषयमा पुस्तकका लेखक विलियम लियोग्रान्डे र पिटर कोर्नब्लुहद्वारा सार्वजनिक गरिएका रेकर्डले अमेरिकालाई यी अपरेसनहरूको बारेमा थाहा थियो र क्युबाले अन्ततः विमानहरूलाई गोली हानेर खसाल्ने डर थियो, जसले गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय घटना सिर्जना भयो ।
२४ फेब्रुअरी १९९६ मा, क्युबाली सेनाले साँच्चै दुई विमानहरू खसालेको थियो, जसमा सवार सबै चारजनाको मृत्यु भएको थियो । अब, ३० वर्षपछि अमेरिकी कानुन मन्त्रालयले आरोप लगाएको छ कि तत्कालीन रक्षामन्त्री क्यास्ट्रो र अन्य छ जना विमानमा सवार चार पुरुषहरूको हत्याका लागि आपराधिक रूपमा जिम्मेवार छन्, जसमध्ये तीनजना अमेरिकी नागरिक थिए । फ्लोरिडाको दक्षिणी जिल्लाका लागि अमेरिकी वकिल, जेसन ए रेडिङ क्विनोन्सले भने, ‘समय बिते पनि हत्या अभियोग मेटिनेछैन ।’
अमेरिकाले अहिले किन कदम चाल्यो ?
क्युबा फेरि अमेरिकी नाकाबन्दीबाट पीडित छ । यसपटक जनवरीमा यसको इन्धन सहयोगी भेनेजुएलाका राष्ट्रपति निकोलस मदुरोलाई हटाएपछि सुरु गरिएको थियो । भेनेजुएलाका नयाँ राष्ट्रपति डेल्सी रोड्रिगेजलाई टापुमा तेल ढुवानी बन्द गर्न दबाब दिइएको थियो, जस्तै मेक्सिको र अन्य क्षेत्रीय साझेदारहरूलाई पनि भन्सार शुल्कको धम्की दिइएको थियो । क्युबाले गत बिहीबार घोषणा गर्यो कि उसँग कुनै पनि इन्धन वा डिजेल बाँकी छैन । यसैबिच, मानवीय अवस्था बिग्रँदै गयो । एम्नेस्टी इन्टरनेसनलले २०२५ मा रिपोर्ट गरेको थियो कि अधिकांश क्युबालीहरू पर्याप्त खाना र औषधि पाउन संघर्ष गरिरहेका थिए ।
हालैका दिनमा भएको ऐतिहासिक भ्रमणमा, सिआइए निर्देशक जोन रेटक्लिफले सम्भावित शासन परिवर्तनको संकेतस्वरूप क्युबाली सरकारका सदस्यसँग कुरा गरे । राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले यस हप्ता क्युबामा आफ्नो मनसाय पनि प्रकाश पारेका छन्, ‘धेरै मानिसहरूलाई यो सबैभन्दा महत्वपूर्ण कुराहरूमध्ये एक हुनेछ । उनीहरूले यो क्षण ६५ वर्षदेखि खोजिरहेका छन् ।’ क्युबाली मूलका अमेरिकीहरूले वास्तवमा १९६० को दसकदेखि क्यास्ट्रोहरूलाई हटाउन जोड दिइरहेका छन् ।
– द कन्भर्सेसनबाट
