लागुऔषधविरुद्धको अमेरिकी युद्धपछाडिको कच्चा उद्देश्य

• तथाकथित ‘लागुऔषध विरुद्धको युद्ध’ केवल एक भूराजनीतिक छद्मभेष हो– ग्लोबल साउथमा स्रोतहरू नियन्त्रण गर्ने संयन्त्र

जनवरी ३ बिहान ३ बजे, अमेरिकी सेनाले भेनेजुएलाको कमान्ड–एन्ड–कन्ट्रोल पूर्वाधारमा समन्वित सैन्य आक्रमण ‘अप्रेसन एब्सोल्युट रिजल्भ’ सुरु गर्यो र राष्ट्रपति निकोलस मदुरो र उनकी श्रीमतीलाई काराकसबाट अपहरण गर्यो ।

यो कार्यले भेनेजुएला र अमेरिकी न्यायिक क्षेत्राधिकारबिचको सार्वभौम सीमालाई प्रभावकारी रूपमा मेटाइदियो, एक सार्वभौम राष्ट्रलाई अधीनस्थ उपनिवेशजस्तो व्यवहार गरियो । कूटनीतिक उन्मुक्तिलाई बेवास्ता गरियो, संयुक्त राष्ट्र संघको बडापत्रलाई चासो दिइएन र अन्तर्राष्ट्रिय कानुनको निर्लज्ज ढंगले उल्लंघन गरियो । जे प्रकट भयो, त्यो कानुन प्रवर्तन थिएन, तर क्षेत्रको अवैध पुन: कब्जा थियो– उरुग्वेका लेखक इडवार्डो ग्यालेनोले दशकौँअघि आफ्नो मौलिक कृति ओपन भेन्स अफ ल्याटिन अमेरिकामा उजागर गरेको नवऔपनिवेशिक प्लेबुकको अपडेट ।

घोषित उद्देश्य सधैँजस्तै लागुपदार्थलक्षित कारबाही थियो । अमेरिकाले प्राय: राजनीतिक रूपमा उपयोगी हुँदा तस्करहरूलाई जान अनुमति दिन्छ, जबकि अमेरिकामा लागुपदार्थको मागले विश्वव्यापी लागुपदार्थको व्यापार हुन्छ भन्ने तथ्यलाई सहजै बेवास्ता गर्छ । त्यसैले तथाकथित ‘लागुऔषधविरुद्धको युद्ध’ केवल एक भूराजनीतिक छद्मभेष हो– ग्लोबल साउथमा स्रोतहरू नियन्त्रण गर्ने संयन्त्र ।

अप्रेसन एब्सोल्युट रिजल्भलाई म्यानुअल नोरिगाको भूतले सताएको छ । १९८९ मा पानामामा भएको आक्रमण र २०२६ मा भेनेजुएलामा भएको आक्रमणबिचको समानता संयोग होइन तर सैद्धान्तिक हो । दुवै घटनामा ल्याटिन अमेरिकी नेतालाई लागुपदार्थ तस्करको रूपमा दानवीकरण गरिएको थियो, अमेरिकी अदालतले अभियोग लगाएका थिए र अमेरिकी सैन्य शक्तिद्वारा जबर्जस्ती हटाइएको थियो ।

यद्यपि, यी दुई हस्तक्षेपको भौतिक अवस्थामा अथाह भिन्नता छ । १९८९ मा पानामा एक ग्राहक राज्य थियो, जसको नेता बदमास बनेका थिए, तर पानामा नहर प्रमुख रणनीतिक सम्पत्ति रह्यो । २०२६ मा भेनेजुएला विश्वको सबैभन्दा ठुलो प्रमाणित तेल भण्डार र चीनसँग रणनीतिक साझेदारी भएको पेट्रोलियम निर्यातकर्ता देशको संगठनको संस्थापक सदस्य हो । पानामा मोडल धेरै उच्च भूराजनीतिक जटिलताको परिदृश्यमा लागू भइरहेको छ । कानुनी भाषा लागुऔषधबारे हो, तर आर्थिक आधार साम्राज्यवाद हो, जुन पुँजीवादको उच्चतम स्तर हो । अमेरिकी सरकारले खुलेआम भनेको छ कि यो भेनेजुएलाको विशाल तेल भण्डारलाई नाफाका लागि प्रयोग गर्न चाहन्छ ।

अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई भेनेजुएलाको भारी कच्चा तेल चाहिन्छ, जुन मुद्रास्फीति र अमेरिकी तेल तथा प्राकृतिक ग्यास उत्पादनमा नाटकीय वृद्धिको समयमा यसका रिफाइनरीलाई नाफामा राख्नका लागि सबैभन्दा ठुलो र सस्तो कच्चा तेल हो । यो आक्रमण भनेको सार्वभौम भाडा–खोजबाट बच्न, यी स्रोतलाई जबर्जस्ती अमेरिकी सञ्चय चक्रमा फिर्ता ल्याउने तरिका हो ।

अमेरिकी अर्थतन्त्रलाई भेनेजुएलाको भारी कच्चा तेल चाहिन्छ, जुन मुद्रास्फीति र ढिलो हुँदै गएको उत्पादनको समयमा यसको रिफाइनरीलाई नाफामा राख्न आवश्यक छ । यो आक्रमण भनेको यी स्रोतलाई जबर्जस्ती अमेरिकी सञ्चय चक्रमा फिर्ता ल्याउने तरिका हो । आक्रमणको समयका लागि काराकास र बेइजिङबिचको गहिरो सम्बन्ध धेरै महŒवपूर्ण थियो । यो आक्रमण चीन–भेनेजुएला ऊर्जा साझेदारीलाई बलियो हुनबाट रोक्न, युआन वा पेट्रोतर्फ भेनेजुएलाको कदमबाट पेट्रोडलर प्रणालीलाई जोगाउन र आर्थिक दबाबले काम नगर्दा दोस्रो प्रतिबन्ध लागूका लागि सैन्य बल प्रयोग गर्न पूर्व–प्रभावकारी हमला थियो ।

अन्तर्राष्ट्रिय कानुनले विदेशी नागरिक र राष्ट्रप्रमुखलाई उनीहरूको देशबाट लैजान निषेध गर्छ । संयुक्त राष्ट्र संघको बडापत्र र भियना महासन्धिविपरीत जाने १९८९ को बार मेमो पालना गरेर अमेरिकाले एक बदमास राज्यजस्तै व्यवहार गरेको छ । तेस्रो विश्वको अन्तर्राष्ट्रिय कानुनकोे दृष्टिकोणबाट, ‘लागुऔषधविरुद्धको युद्ध’ले औपनिवेशिक ‘दण्डात्मक अभियान’को समकालीन निरन्तरतालाई प्रतिनिधित्व गर्छ । साम्राज्यले तस्करबाट छुटकारा पाउनुपर्छ किनभने तिनीहरूले राजनीतिक शत्रु ( समाजवादी) लाई आपराधिक शत्रुमा परिणत गरेका छन् ।

अमेरिकाले काराकसमा रणनीतिक युद्ध जितेको हुन सक्छ, तर ग्लोबल साउथका मानिसको हृदय र दिमागमा रहेको युद्ध उसले हारेको छ । चीनले यो कार्यलाई हेजेमोनिक उल्लंघन भनेको छ र डलरीकरण वा ७७ को समूहको कूटनीतिक परिचालनजस्ता असमान प्रतिक्रिया हुने सम्भावना छ ।

यो आक्रमणले यस क्षेत्रमा गोलार्ध एकताको भ्रमलाई पनि तोडेको छ । कोलम्बिया र ब्राजिलका प्रगतिशील सरकारले यसलाई बन्दुकधारी कूटनीतिमा फर्कने रूपमा हेर्छन्, जसले यस क्षेत्रलाई अमेरिकी राज्यहरूको संगठनबाट टाढा लैजाँदै छ र ल्याटिन अमेरिकी र क्यारिबियन राज्यहरूको समुदाय र ब्रिक्सतिर लैजाँदै छ ।

मदुरो र उनकी श्रीमतीको कब्जाले अमेरिकी विदेश नीतिको लोकतान्त्रिक आवरणलाई उजागर गर्छ, जसले अन्तिम चरणको साम्राज्यवादको नांगो सिकारी तर्कलाई पनि उजागर गर्छ, जुन शून्य–योग खेल हो । ग्लोबल साउथका लागि अन्तर्राष्ट्रिय कानुनले संकटमा रहेको साम्राज्यविरुद्ध कुनै सुरक्षा प्रदान गर्दैन । सुरक्षा नियममा आधारित व्यवस्थाको अनुपालनमा होइन, बरु बलियो बहुध्रुवीय गठबन्धन, स्वायत्त आर्थिक प्रणाली र असमान रक्षा क्षमताको निर्माणमा निहित छ ।

भेनेजुएलाको आक्रमण बोलिभियाली क्रान्तिको अन्त्य होइन, बरु यसको सबैभन्दा महŒवपूर्ण चरणको सुरुवाती हो । इतिहासको द्वन्द्व फेरि एकपटक मोडिन्छ, नवउदारवादले प्रतिज्ञा गरेको इतिहासको अन्त्यतिर होइन, बरु सार्वभौम मुक्तिको शक्ति र साम्राज्यवादी अधीनताको शक्तिबिचको तीव्र द्वन्द्वतर्फ हो । अमेरिका तत्काल स्रोतसाधन कब्जाको प्रलोभनमा डुबेको छ । तर, उतिनै वेला लामो समयसम्म चल्ने औपनिवेशिक युद्धको पासोमा पनि फसेको छ ।

चाइना डेलीबाट

ब्राजिलका लेखक डोउग्लास डी क्यास्ट्रो लान्झाउ विश्वविद्यालयमा अन्तर्राष्ट्रिय कानुनका प्राध्यापक हुन् ।