- शिखर सम्मेलनले टकरावको सट्टा व्यवस्थापन, अराजकताको सट्टा स्थिरता र एक्लोपनको सट्टा संवादलाई प्राथमिकता दिनेछ
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङसँगको शिखर सम्मेलनका लागि १३ मेमा बेइजिङ आएका छन् । यो २०१७ मा पहिलो भ्रमणपछि राष्ट्रपतिका रूपमा दोस्रो चीन भ्रमण हो । यसको प्रतीकात्मकता महत्वपूर्ण छ । मैले जीवनको अधिकांश समय चीनमा बिताएको छु र बाराक ओबामा, ट्रम्प र जो बाइडेन प्रशासनको समयमा सांघाईमा अमेरिकी चेम्बर अफ कमर्सको अध्यक्षका रूपमा सेवा गरेको छु । मैले अमेरिका–चीन सम्बन्धलाई नजिकबाट हेरेको छु ।
जब अमेरिका र चीनले सहकार्य गर्छन्, दुवै देशलाई फाइदा हुन्छ र विश्वव्यापी अर्थतन्त्र फस्टाउँछ । जब सहकार्य गर्दैनन्, सबैलाई घाटा हुन्छ । शिखर सम्मेलन एक कठिन क्षणमा हुँदै छ । वर्षौंअघि सुरु भएको व्यापारयुद्धले दुवै पक्षलाई स्वीकार गर्न तयारभन्दा बढी क्षति पुर्याएको छ । भन्सार महसुलले आपूर्ति शृंखलामा बाधा पुर्याएको छ, उपभोक्ता र व्यवसायका लागि लागत बढाएको छ र अनिश्चितता निम्त्याएको छ, जसका कारण लगानीकर्तालाई किनारामा राखेको छ । चीनले अनुकूलन गरेको छ, यहाँको निर्यात विविधीकरण भएको छ । अमेरिकी किसान, खुद्रा विक्रेता र प्रविधि कम्पनीले पनि यो महसुस गरेका छन् । इरान द्वन्द्वले जटिलताको नयाँ तह थपेको छ । युद्धले कूटनीतिक परिदृश्यलाई बेवास्ता गर्न नसकिने तरिकाले पुनः आकार दिएको छ ।
विश्वको लगभग २० प्रतिशत तेल र ग्यास आपूर्ति हुने हर्मुज जलमार्ग बन्द छ । संकटका लागि चीन र अमेरिकाका दृष्टिकोण फरक छन् । स्थिर सम्बन्धका लागि यो असहज स्थिति हो । बेइजिङले आफ्नो मनसाय स्पष्ट पारेको छः विदेशमन्त्री वाङ यीले गत साता बेइजिङमा इरानी समकक्षी अब्बास अराघचीसँग भेटेर व्यापक युद्धविरामका लागि आह्वान गरेका थिए ।
बेइजिङ मध्यपूर्वमा अराजकता चाहँदैन । यो बन्द हर्मुज जलमार्ग चाहँदैन । यो द्वन्द्वले निम्त्याउने विश्वव्यापी व्यापारमा अवरोध चाहँदैन । इरानसहित दुई देशले विगतमा रचनात्मक रूपमा सँगै काम गरेका छन् । २०१५ मा अमेरिका, चीन, रुस र युरोपेली साझेदारले संयुक्त व्यापक कार्ययोजना भनेर चिनिने इरान आणविक सम्झौतामा वार्ता गरे । सम्झौतामा हस्ताक्षरपछि तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामाका ऊर्जा सचिव अर्नेस्ट मोनिज सांघाईमा रोकिएर अमेरिकी चेम्बर अफ कमर्सको समूहलाई भेटे ।
मोनिज तत्कालीन अमेरिकी उपविदेशमन्त्री वेन्डी सेरम्यान र तत्कालीन विदेशमन्त्री जोन केरीसँगै प्रमुख वार्ताकारमध्ये एक थिए । र, उनले हामीलाई भने कि लामो कठिनाइबिच चीनले महत्वपूर्ण र रचनात्मक भूमिका खेलेको छ । यो उदाहरणले प्रतिस्पर्धा र अविश्वासले परिभाषित वातावरणमा पनि अमेरिका र चीनले पारस्परिक चासोका कठिन समस्या समाधान गर्न सँगै काम गर्न सक्छन् भन्ने देखाउँछ । मध्यपूर्व द्वन्द्वमा इरानको सबैभन्दा ठुलो व्यापारिक साझेदारका रूपमा बेइजिङको आवाज तेहरानमा वजनदार छ । जब चीनका विदेशमन्त्रीले शत्रुता पुनः सुरु गर्नु अस्वीकार्य छ भनेर स्पष्ट पार्छन्, यसले एक विशिष्ट र रचनात्मक दृष्टिकोण व्यक्त गर्छ । बेइजिङले यो प्रभावलाई सकारात्मक रूपमा प्रयोग गर्ने तत्परता देखाएको छ । शिखर सम्मेलन यो भूमिकालाई अझ राम्रो बनाउने अवसर हुनेछ ।
रणनीतिक व्यापार सम्झौताको सबैभन्दा सम्भावित परिणाम हुन् : कृषि उत्पादन खरिद, ऊर्जा प्रतिबद्धता, विशिष्ट क्षेत्रमा शुल्क समायोजन आदि । यी विषय साँच्चै महत्वपूर्ण छन् । दुवै पक्षका व्यवसाय शुल्क युद्धको चपेटामा छन् । बजारलाई स्थिरता चाहिन्छ । अक्टोबर २०२५ को बुसान सम्झौताले एउटा रूपरेखा प्रदान गरेको थियो, बेइजिङ शिखर सम्मेलनले यसमा आधारशिला तय गर्नेछ ।
हामीलाई सम्बन्ध केका लागि हो र यो कहाँ जानुपर्छ भन्नेबारे पारस्परिक बुझाइ आवश्यक छ । सुधार र खुलापनको सुरुवाती दिनमा अगाडि बढ्ने बाटो स्पष्ट देखिन्थ्यो– एकीकरण, पारस्परिक समृद्धि र बढ्दो अन्तरनिर्भरता । सम्बन्धको सन्दर्भ मौलिक रूपमा विकसित भएको छ । मेरो विचारमा साझा नक्साको अभाव स्थिर सम्बन्धका लागि सबैभन्दा ठुलो बाधा हो, कुनै पनि विशिष्ट व्यापार विवाद वा प्रविधि प्रतिबन्धभन्दा बढी । शून्यता शंकाले भरिएको छ र शंकाले ठ्याक्कै त्यस्तै प्रकारको शून्य–योग सोच उत्पन्न गर्छ, जसले हरेक समस्या समाधान गर्न गाह्रो बनाउँछ । मैले यो सम्बन्धलाई हेर्दै चार दशक बिताएको छु– विगतको आशावादबाट आजको प्रतिस्पर्धामा विकसित भएको छ । व्यापार, इतिहास र साझा वास्तविकताद्वारा दुई देश एकसाथ बाँधिएका छन् र वास्तविक विच्छेदको परिणाम दुवैले वहन गर्न सक्दैनन् । शिखर सम्मेलनले दुवै पक्षले टकरावको सट्टा व्यवस्थापन, अराजकताको सट्टा स्थिरता र एक्लोपनको सट्टा संवादलाई प्राथमिकता दिन्छन् भन्ने प्रदर्शन गर्नेछ ।
(गिब्स सांघाईस्थित अमेरिकन चेम्बर अफ कमर्सका पूर्वअध्यक्ष हुन्)
चाइना डेलीबाट
