- एन्टिबायोटिक प्रतिरोध केवल एक चिकित्सा समस्या मात्र होइन, यो एक पारिस्थितिक समस्या पनि हो
एन्टिबायोटिक प्रतिरोध प्रायः अस्पताल र कृषिमा एन्टिबायोटिकको अत्यधिक प्रयोगसँग सम्बन्धित छ । दुवै वास्तविक समस्या हुन्, तर नयाँ अनुसन्धानले अर्को सम्भावित समस्यालाई पनि सुझाव दिन्छ, जुन धेरै मानिसले विचार गरेका छैनन्– जलवायु परिवर्तनका कारण हुने खडेरी ।
नेचर माइक्रोबायोलोजी जर्नलमा प्रकाशित हालैको एक अध्ययनले पत्ता लगायो कि जब माटो सुक्छ, यसले एन्टिबायोटिक प्रतिरोध सिर्जना गर्ने र फैलाउने प्राकृतिक प्रक्रियालाई गति दिन सक्छ । यसको अर्थ खडेरीले अस्पतालमा प्रत्यक्ष रूपमा सुपरबग (सबै एन्टिबायोटिक प्रतिरोधी ब्याक्टेरियाको एक प्रकार) उत्पन्न गर्छ भन्ने होइन, बरु यसले जलवायु परिवर्तनले समस्यालाई अझ खराब बनाउन सक्छ भन्ने सुझाव दिन्छ ।
यो बेलायतका लागि धेरै महत्वपूर्ण छ । मौसम कार्यालयले भविष्यवाणी गरेको छ कि गर्मी मौसम झन् तातो र सुक्खा हुँदै जानेछ र उत्सर्जन उच्च रह्यो भने लामो खडेरी हुनेछ । यसैबिच नेसनल हेल्थ सर्भिसले पहिले नै एन्टिबायोटिक प्रतिरोधी संक्रमणसँग संघर्ष गरिरहेको छ, जसको उपचार गर्न गाह्रो छ र बिरामीलाई लामो समयसम्म अस्पतालमा राख्नुपर्छ । जब सामान्य एन्टिबायोटिकले काम गर्न छोड्छ, चिकित्सकहरू कहिलेकाहीँ झन् कडा विकल्प प्रयोग गर्न बाध्य हुन्छन्, जुन रिजर्भमा राखिन्छ, किनभने तिनीहरूको अत्यधिक प्रयोगले ती प्रतिरोधीलाई पनि जोखिममा पार्छ । यी ‘अन्तिम उपाय’का रूपमा चिनिन्छन् ।
त्यसो भए माटोमा वास्तवमा के भइरहेको छ ? माटो ब्याक्टेरियाले भरिएको छ र तीमध्ये धेरैले प्राकृतिक रूपमा प्रतिद्वन्द्वीलाई मार्न एन्टिबायोटिक उत्पादन गर्छन् । अन्य ब्याक्टेरियाले जिनहरू बोक्छन्, जसले तिनलाई ती आक्रमणको प्रतिरोधी बनाउँछ ।
माटोमा तीव्र प्रतिस्पर्धा : ब्याक्टेरिया अपेक्षाकृत स्थिर वातावरणमा बस्छन् । तर, जब माटो सुक्छ, पानी ससाना पृथक् क्षेत्रमा निचोरिन्छ । ब्याक्टेरिया एकसाथ जम्मा हुन्छन्, पोषक तत्वहरूको अभाव हुन्छ र प्रतिस्पर्धा क्रूर हुन्छ । यस्तो अवस्थामा ब्याक्टेरियाले एक–अर्कालाई आक्रमण गर्न बढी एन्टिबायोटिक उत्पादन गर्छन् र तिनलाई बाँच्न मद्दत गर्न थप प्रतिरोधी जिन देखा पर्छन् । यो खडेरीले प्रेरित तीव्र प्रतिस्पर्धा हो ।
यो मानव स्वास्थ्यसँग किन सान्दर्भिक छ भने, ब्याक्टेरियाले तेस्रो जिन ट्रान्सफर भनिने प्रक्रियामार्फत एक–अर्कासँग जिन साट्न सक्छन् । यसलाई एउटा भिडियो गेममा ‘चिट कोड’ साझा गर्नेजस्तै सोच्नुहोस् । यसको अर्थ माटोको ब्याक्टेरियाबाट प्रतिरोधात्मक जिनहरू मानिसलाई संक्रमित गर्ने ब्याक्टेरियाले लिन सक्छन् । वास्तवमा माटोको ब्याक्टेरियामा पाइने केही प्रतिरोधी जिन पहिले नै मानिसलाई संक्रमित गर्ने ब्याक्टेरियामा देखिएका छन्, जसले दुईबिचको लामो विकासवादी सम्बन्धलाई संकेत गर्छ ।
सम्पत्ति र स्वास्थ्य सेवाको गुणस्तरमा भिन्नतालाई ध्यानमा राख्दा पनि केही ठुला अध्ययनले पत्ता लगाएका छन् कि संसारका सुक्खा क्षेत्रले अस्पतालमा एन्टिबायोटिक प्रतिरोधी संक्रमणको उच्चस्तर रिपोर्ट गर्ने प्रवृत्ति छ । यद्यपि, यी अध्ययनले प्रत्यक्ष कारण र प्रभाव होइन, सहसम्बन्ध देखाउँछन् । संक्रमण कसरी ट्र्याक गरिन्छ वा स्वास्थ्य सेवामा पहुँच गर्न कति सजिलो छ जस्ता अन्य कारकले पनि यो ढाँचालाई व्याख्या गर्न सक्छन् ।
यस समस्यासँग जोडिएका केही माटोका ब्याक्टेरिया अस्पतालका रोगजनक (कुनै पनि सूक्ष्मजीव, जस्तै– ब्याक्टेरिया, भाइरस, फंगी वा परजीवी, जसले रोग निम्त्याउँछ) जस्तै ‘क्लेब्सिएला’ निमोनिया र ‘स्युडोमोनास एरुगिनोसा’का नजिकका परिवार हुन्, जुन ‘एस्केप’ भनिने समूहसँग सम्बन्धित छन् । यो समूह विश्वका धेरै उपचार गर्न गाह्रो संक्रमणका लागि जिम्मेवार छ । फेरि, यसको मतलब यी बग (किराहरू) माटोबाट आउँछन् भन्ने होइन, तर यसले वातावरणीय र ‘क्लिनिकल’ ब्याक्टेरियाबिच वास्तवमा कति निकटता छ भनेर देखाउँछ ।
एन्टिबायोटिक प्रतिरोधले पहिल्यै विश्वभर हरेक वर्ष लाखौँ संक्रमण निम्त्याएको छ । यसको सामना गर्ने धेरैजसो प्रयास औषधि र कृषिमा अनावश्यक एन्टिबायोटिक प्रयोग घटाउनमा केन्द्रित छन्, जुन अझै पनि महत्वपूर्ण छ । तर, यो अनुसन्धानले वातावरण आफैँले र जलवायु परिवर्तनले यसलाई कसरी पुनः आकार दिइरहेको छ भन्ने कुराले पनि हामीले बेवास्ता गर्न नसक्ने भूमिका खेल्छ भन्ने सुझाव दिन्छ । यहीँबाट स्वास्थ्यको विचार आउँछ । स्वास्थ्य भनेको मानव, जनावर र वातावरणीय स्वास्थ्य सबै नजिकबाट जोडिएको विचार हो । यस ‘लेन्स’बाट हेर्दा एन्टिबायोटिक प्रतिरोध केवल एक चिकित्सा समस्या मात्र होइन, यो एक पारिस्थितिक समस्या पनि हो । बेलायत र विश्वभर खडेरी सामान्य बन्दै जाँदा वैज्ञानिकले हाम्रो खुट्टामुनि के भइरहेको छ भन्नेमा धेरै नजिकबाट नजर राख्नुपर्नेछ ।
द कन्भर्सेसनबाट
(मोहमद वेस्टमिन्स्टर विश्वविद्यालयको मेडिकल माइक्रोबायोलोजीका वरिष्ठ व्याख्याता हुन्)
