रुस–युक्रेन युद्धको असर नेपालको विद्युत् आयातमा पनि परेको छ । भारतीय इनर्जी एक्सचेन्ज (आइइएक्स)मार्फत प्रतियुनिट औसतमा दुई रुपैयाँ ९९ पैसादेखि तीन रुपैयाँमा खरिद गरिरहेको विद्युत्को न्युनतम मूल्य नै भारु २० पुगेको नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका प्रवक्ता सुरेशबहादुर भट्टराईले बताए । ‘पछिल्ला दुई दिनदेखि भारतीय बजारमा बिड गरेको मूल्यमा विद्युत् प्राप्त हुन छाडेको छ’ उनले भने । प्राधिकरणले १५ रुपैयाँ २७ पैसामा बिड गरेका थियो, तर अभावले त्यो मूल्यमा प्राप्त गर्न सकेन ।
‘दैनिक ९६ पटक परिवर्तन हुने (हरेक १५ मिनेटमा एकपटक) एक्सचेन्ज बजारमा पिक–आवरमा दैनिकजसो २० रुपैयाँ भारुसम्म पुगेको छ । यसको अर्थ प्रतियुनिट विद्युत्को मात्र नेपाली ३२ रुपैयाँ पर्छ । त्यसमा भ्याटसहित, चुहावट र प्रसारण लाइन शुल्क जोड्दा ३६ रुपैयाँ प्रतियुनिट पर्ने उनको भनाइ छ । एक युनिटको न्यूनतम ३६ रुपैयाँमा किनेर १० रुपैयाँमा बेच्न सकिने–नसकिने र कहिलेसम्म धान्न सकिने भन्ने विषय सोचनीय भएको भट्टराईले बताए ।
द्विपक्षीय (नेपाल–भारत) सम्झौताअनुसार भारतीय कम्पनी एनबिबिएनमार्फत भारु चार रुपैयाँ १२ पैसामा आयात गरिने विद्युत्लाई भारतले फागुनमै बन्द गरिसकेको छ । ‘कोइलाको मूल्य वृद्धि भएको र स्टक पनि सकिँदै गएपछि अहिले नेपाललाई दिन नसक्ने भन्दै सरी भनेको छ’ प्रवक्ता भट्टराईले भने । त्यसमा पेनाल्टीको व्यवस्थासमेत नभएकाले उसले रोकेको हो ।
नेपाल–भारत द्विपक्षीय सम्झौताअनुसार भारतीय कम्पनी एनबिबिएनमार्फत भारु चार रुपैयाँ १२ पैसामा आयात गरिने विद्युत् भारतले फागुनमै बन्द गरिसकेको छ
औद्योगिक क्षेत्रमा रातको समयमा विद्युत् अभाव
घरायसी ग्राहकलाई तत्कालै लोडसेडिङ गर्ने सम्भावना भने नभएको विद्युत् प्राधिकरणले स्पष्ट गरेको छ । उद्योग वा औद्योगिक क्षेत्रमा भने केही रात ७ बजेपछि मागअनुसार विद्युत् उपलब्ध गराउन नसक्ने अवस्था सिर्जना भएको छ । ‘यो अवस्था कम्तीमा पनि बिहीबार राति १२ बजेसम्म रहनेछ’ प्राधिकरणको भनाइ छ ।
पिक–आवरमा एक हजार पाँच सय माग
नेपालको विद्युत्जडित क्षमता दुई हजार एक सय ३६ मेगावाट भए पनि अहिले उत्पादन सात सय मेगावाट छ । बिहारबाट दिउँसो दुई सय ५० देखि तीन सय मेगावाट ल्याइएको छ । अहिले पिक–आवरमा माग एक हजार पाँच सय मेगावाट रहेको छ । अन्य वेलामा भने ११ सयदेखि १२ सय मेगावाट रहने गरेको छ । ‘सामान्य अवस्था हुँदा अहिले नियमित रूपमा पाँच सय मेगावाट विद्युत् आयात गरिन्थ्यो’ उनले भने । अहिले पिक–आवरमा करिब ६ सय र अन्य अवस्थामा साढे दुई सयको कमी भएको छ ।
बिहारबाहेक अन्य ठाउँबाट आयात रोकियो
सामान्यतया, भारतबाट ३५० मेगावाट एक्सचेन्ज बजारबाट, १५० मेगावाट द्विपक्षीय सम्झौतामार्फत र ७० मेगावाट पिटिसीमार्फत विद्युत् आयात गर्ने गरिएको थियो । पछिल्ला दुई दिनदेखि एक्सचेन्ज बजारमार्फत खरिद पनि रोकिएको छ । अप्ठ्यारो अवस्थामा पुगिसकेको प्राधिकरणले तत्कालका लागि बिहार सरकारमार्फत ६ रुपैयाँ १८ पैसा भारु (समानदर)मा लिइरहेको छ । ‘अहिले दिउँसो केही घन्टा करिब २५० मेगावाट त्यसरी ल्याइरहेका छौँ’ उनले भने । बिहारबाट ल्याइएको विद्युत् पनि बन्द हुने दिशातर्फ गइरहेको छ । बिहारले पनि बजारबाटै विद्युत् खरिद गरेर बिक्री गर्ने भएकाले दरमा ठूलो वृद्धि हुँदै जाने अवस्था छ । ‘अहिले विद्युत् नै अभाव भएको अवस्था होइन, तर महँगोमा खरिद गर्नुपर्ने बाध्यतामा पुगेका छाैँ’ उनले भने ।
अबको विकल्प के ?
नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको सञ्चालक समितिले प्रतियुनिट २० रुपैयाँ भारुमै भए पनि भारतीय बजारबाट खरिद गर्ने विषयमा छलफल भएको बुझिएको छ । ‘त्यस्तो छलफल भइरहेको छ, निर्णय भयो भने त्यसैअनुसार मूल्य राखेर भारतीय बजारबाट विद्युत् खरिद गरिनेछ’ प्रवक्ता भट्टराईले भने । त्यस्तो निर्णय नभएको अवस्थामा भने रातको समयमा औद्योगिक क्षेत्रमा पर्याप्त विद्युत् दिन सक्ने अवस्था हुनेछैन । अबका दिनमा रुस–युक्रेन युद्ध र त्यसले सिर्जना गर्ने विद्युत् संकटको अवस्था कता जान्छ भन्ने विषयले धेरै विषय निर्धारण हुनेछ । अहिलेको युद्ध जारी रह्यो र रुसले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा ऊर्जा बिक्री गरेन भने धेरै ठूलो संकट आउने अधिकारीहरूको भनाइ छ ।
