कुनै वेला यो खोलाको नाम रुद्रमती थियो । अचेल रुद्रमतीको नाम फेरिएर धोबीखोला भएको छ । बागमती नदीको यो सहायक खोला काठमाडौंबाटै सुरु हुन्छ र काठमाडौंमै टुंगिन्छ । काठमाडौंको शिवपुरी पहाडबाट निस्कने ससाना झरना र खोल्सीहरूबाट यो खोला बन्छ ।
धोबीखोला भन्नेबित्तिकै एउटा फोहोर खोलाको बिम्ब हाम्रो दिमागमा आइपुग्छ । तर, आधा घन्टाको दूरीमा यो खोलाको मुहान बुढानीलकण्ठआपपास पुग्ने हो भने त्यहाँ सफा पानी बगेको देख्न सकिन्छ । शिवपुरीबाट रसाएको कञ्चन पानी बुढानीलकण्ठको रुद्रेश्वर मन्दिर वरपरसम्म सफा देखिन्छ । पानी देख्दै पिउन मन लाग्छ । चुन्नीखेलआसपास किसानहरूले पालेका हाँसहरू मज्जाले पानीमा डुबुल्की मारिरहेका देखिन्छन् ।
तर, जतिजति बाक्लो बस्ती छिचोल्दै खोला अघि बढ्छ, खोलाको कञ्चन पानीले आफ्नो स्वरूप गुमाउँदै–गुमाउँदै जान्छ । खोला वरपर करिडोर निर्माण गरिएको छ । बस्ती चिटिक्क परेको देखिन्छ । बोट–बिरुवा पनि छन् । तर, खोलामा भने लेदो बग्छ । हेर्दा लाग्छ, धोबीखोला अन्तै गायब भइसक्यो । यो कतैबाट आएको अर्कै खोला हो ।
जति तल आइपुग्यो उति लाग्छ, यो शिवपुरीबाट रसाएको धोबीखोला होइन, फोहोर फाल्ने डम्पिङ साइट हो । खोलाछेउछाउ फोहोरका थुप्रा यत्रतत्र देखिन्छन् । कति ठाउँमा त आधा फोहोर खोलामा छ, आधा सडकमा । बटुवाहरू नाक थुनेर हिँडेका हुन्छन् । फोहोर फालेको दिउँसो देखिँदैन । जब रात पर्छ, धोबीखोलाले सकिनसकी फोहोर बोक्नुपर्छ । कञ्चन पानी बग्ने खोलामा प्लास्टिकका पोकाहरू फालिन्छन् । ढलहरू मिसाइन्छन् ।
धोबीखोला सफाइ गर्ने भन्दै वेलावेलामा सरसफाइका अभियान पनि नचलेका होइनन् । अभियन्ताहरूले एकाधपटक खोला सफा पनि गरे । तर, खोलामा पानी बगेन, फोहोरको लेदो मात्रै बगिरह्यो । खोला सफा गर्न न स्थानीय जुटे, न कुनै संघ–संस्था नै, न जुटे सरकार नै ।
शिवपुरीबाट रसाएको कञ्चन पानी तलसम्मै बग्न पाए धोबीखोलाको सौन्दर्य नै फेरिन्थ्यो । खोलाको दुर्गन्ध हटेर सुन्दर भए सहरको सान बढ्ने थियो । त्यसैले नदी–खोलाले प्राकृतिक रूपमै बग्न पाउने अधिकार सहर विस्तार गर्ने बहानामा हनन गरिनुहुन्न । धोबीखोलाले बग्न पाउनुपर्छ । यसप्रति समयमै सबैको ध्यान पुगोस् ।
