‘पुरानै प्रोटोकल’मा फर्के प्रधानमन्त्री 

कुनै पनि देशका राजदूतसँग एकल भेट नगर्ने पूर्ववत् अडानबाट पछि हट्दै प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले एकै दिन दुई छिमेकी देशका राजदूतसँग छुट्टाछुट्टै भेट गरेका छन् । विगतमा छिमेकी तथा नेपालका लागि महत्वपूर्ण मुलुकका राजदूतहरूले प्रधानमन्त्रीलाई बेग्लाबेग्लै शिष्टाचार भेट गर्ने कूटनीतिक प्रचलन तोडेको बताएका प्रधानमन्त्री शाह अन्ततः उही प्रचलनमा आएका हुन् ।

पदभार सम्हालेको साढे चार महिनापछि प्रधानमन्त्री शाहले आफैँले सेट गरेको भनिएको प्रचलन तोडेर भारतीय राजदूत नवीन श्रीवास्तव र चीनका राजदूत झाङ माओमिङलाई बेग्लाबेग्लै शिष्टाचार वार्तामा बोलाएका हुन् । प्रधानमन्त्री शाहको कदम सकारात्मक रहेको भन्दै पूर्वराजदूतले परिवर्तित ‘प्रोटोकल’बारे उनले स्पष्ट गर्नुपर्ने प्रतिक्रिया दिएका छन् ।

गत २५ चैतमा प्रधानमन्त्रीले नेपालमा रहेका छिमेकी मुलुकसहितका राजदूतसँग सामूहिक वार्ता गरेका वेला उनका राजनीतिक सल्लाहकार असिम शाहले ‘सामूहिक संवादले कूटनीतिक मर्यादाको नयाँ मापदण्ड सेट गर्ने’ बताएका थिए । तर, चार महिनापछि पूर्ववत् अडानबाट पछि हटेर प्रधानमन्त्री शाहले सोमबार बेग्लाबेग्लै भेटवार्ता गरे ।

प्रधानमन्त्री कार्यालय सिंहदरबारमा सुरुमा भारतीय र त्यसपछि चिनियाँ राजदूत शिष्टाचार भेटका लागि पुगेका थिए । छिमेकी राजदूतहरूसँग उनले गरेको दोस्रो र तेस्रो द्विपक्षीय भेट हो । यसअघि उनले २३ असारमा एसियाली विकास बैंकका अध्यक्ष मासाको कान्दासँग पहिलो द्विपक्षीय भेट गरेका थिए ।

भारतीय राजदूतसँगको भेटमा प्रधानमन्त्रीसँगै भारत डेस्क हेर्ने दक्षिण एसिया महाशाखा प्रमुख गेहेन्द्र राजभण्डारी एवं भारतीय दूतावासका नियोग उपप्रमुख डा.राकेश पाण्डे थिए । यसैगरी, चिनियाँ राजदूतसँग प्रधानमन्त्रीको भेटमा चीन डेस्क हेर्ने उत्तरपूर्वी महाशाखा प्रमुख भृगु ढुंगाना तथा चिनियाँ दूतावासका अधिकारी सहभागी थिए । प्रधानमन्त्रीको सचिवालयका सदस्य पनि भेटवार्तामा सहभागी थिए ।

प्रधानमन्त्री कार्यालयका अनुसार भारतीय राजदूतसँगको भेटमा नेपाल–भारतबिचका द्विपक्षीय मित्रता, पारस्परिक हित, विकास साझेदारी तथा सहकार्यका विविध विषयमा छलफल भएको छ । यस्तै, चिनियाँ राजदूतसँगको भेटवार्ताका क्रममा नेपाल–चीन सम्बन्धलाई थप सुदृढ बनाउने, विभिन्न क्षेत्रमा सहयोग प्रवर्द्धन एवं विकास साझेदारीलाई अभिवृद्धि गर्नेलगायतका विषयमा छलफल भएको प्रधानमन्त्री कार्यालयले जनाएको छ ।

प्रधानमन्त्री शाहले दुवै छिमेकीलाई नेपालमा लगानीका लागि थप अनुकूल वातावरण निर्माण गर्न, उद्यमशीलतालाई प्रोत्साहन गर्न तथा दिगो विकासलाई समर्थन गर्न प्रतिबद्ध रहेको बताएका थिए । उनले दुवै छिमेकीसँग विकास, व्यापार, लगानी, जलवायु कार्य तथा जनस्तरको सम्बन्धजस्ता विभिन्न क्षेत्रमा सहकार्य अघि बढाउन सरकार इच्छुक रहेकोसमेत उल्लेख गरेका थिए ।

प्रधानमन्त्री शाहले भारतसँगको ऐतिहासिक सम्बन्ध अझ प्रगाढ बनाउँदै साझा हितका क्षेत्रमा मिलेर काम गर्नुपर्ने विषयमा जोड दिएका छन् । यस्तै, सरकार राजनीतिक स्थायित्व कायम राख्न तथा नीतिगत दिशा स्थिर बनाउन प्रतिबद्ध रहेको प्रधानमन्त्रीको भनाइ थियो । उनले सन्तुलित र व्यावहारिक वैदेशिक नीतिको अनुसरण गर्दै नेपालले साझा समृद्धिको लक्ष्यद्वारा सरकारको बाह्य सम्बन्ध निर्देशित रहेको बताएका छन् ।

प्रधानमन्त्री शाहले भारतका संवेदनशीलता सम्बोधन गर्न नेपाल सरकार तयार रहेको स्पष्ट पारेका थिए । साथै, उनले भारतसँग आर्थिक विकास र पूर्वाधारका क्षेत्रमा सहकार्य गर्न नेपालले चाहेको पनि बताएका थिए । जनताले देखिने गरी नेपाल–भारत सहकार्य हुनुपर्नेमा उनको जोड थिए ।

प्रधानमन्त्री शाहले राजदूत श्रीवास्तवले प्रधानमन्त्री शाहलाई शुभकामना व्यक्त गर्दै दुई देशबिचको आपसी सम्बन्ध र सहकार्य थप सुदृढ बनाउने प्रतिबद्धता जनाएका थिए । राजदूत श्रीवास्तवले भारत भ्रमणको निमन्त्रणासमेत स्मरण गराएको स्रोतको भनाइ छ । प्रधानमन्त्री शाहले उपयुक्त समयमा भारत भ्रमणमा जाने जवाफ दिएका थिए ।

भेटपछि भारतीय राजदूत श्रीवास्तवले बहुआयामिक साझेदारीलाई थप प्रगाढ बनाउने विषयमा गहन तथा फलदायी विचार, विमर्श भएको बताए । ‘आज बिहान नेपालका सम्माननीय प्रधानमन्त्रीज्यूसँग भेट गर्न पाउँदा सम्मानित महसुस गरेको छु । प्रधानमनत्री मोदीजीका तर्फबाट उहाँलाई न्यानो शुभकामना व्यक्त गरेँ । भारत–नेपालबिचको सुदृढ बहुआयामिक साझेदारीलाई थप प्रगाढ बनाउने विषयमा गहन तथा फलदायी विचार, विमर्श भयो,’ उनले भनेका छन् ।

प्रधानमन्त्री कार्यालयका अनुसार चिनियाँ राजदूतसँगको भेटवार्ताका क्रममा नेपाल–चीन सम्बन्ध थप सुदृढ बनाउने, विभिन्न क्षेत्रमा सहयोग प्रवर्द्धन एवं विकास साझेदारीलाई अभिवृद्धि गर्नेलगायतका विषयमा छलफल भएको छ । भेटवार्ताको संयोजन परराष्ट्र मन्त्रालयले गरेको थियो ।

‘भेटमा प्रधानमन्त्री शाहले चीनसँगको ऐतिहासिक सम्बन्धलाई अझ प्रगाढ बनाउँदै साझा हितका क्षेत्रमा मिलेर काम गर्नुपर्ने विषयमा जोड दिनुभयो,’ प्रधानमन्त्री कार्यालयद्वारा प्रेषित प्रेस नोटमा भनिएको छ । जानकार स्रोतका अनुसार प्रधानमन्त्री शाहले एक चीन नीतिप्रति प्रतिबद्धता दोहोर्‍याएका थिए । प्रधानमन्त्रीले ताइवानलगायतका विषयमा नेपालको पूर्ववत् नीति नै वर्तमान सरकारको पनि नीति रहेको स्पष्ट पारेका थिए ।

चीनसँग बिआरआईअन्तर्गत सहकार्य गर्न सरकार प्रतिबद्ध रहेको पनि प्रधानमन्त्रीको भनाइ थियो । प्रधानमन्त्रीले वर्तमान सरकारको प्राथमिकता सुशासन र विकास रहेको उल्लेख गर्दै छिमेकी र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसँग नेपालले विकास कूटनीति अवलम्बन गर्न चाहेको बताएका थिए ।

राजदूत झाङ माओमिङले पनि प्रधानमन्त्रीलाई शुभकामना व्यक्त गर्दै दुई देशबिचको आपसी सम्बन्ध र सहकार्य थप सुदृढ बनाउने प्रतिबद्धता जनाएका छन् । नेपालसँगको सम्बन्धलाई चीनले उच्च महत्व दिएको उल्लेख गर्दै राजदूत माओमिङले नेपालको विकासमा सक्दो सहयोग गर्न चीन तत्पर रहेको बताएका थिए ।

चिनियाँ राजदूत माओमिङले विन–विन सहकार्य थप गहिरो बनाउने तथा नेपाल र चीनका जनतालाई थप लाभ हासिल गर्ने दिशामा अघि बढ्न सहमति भएको बताए । ‘आज अपराह्न सम्माननीय प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहसँग भेट्न पाउँदा खुसी लाग्यो । हामीले साझा हितका द्विपक्षीय तथा व्यावहारिक सहकार्यमाथि मैत्रीपूर्ण वातावरणमा विचार आदनप्रदान गर्‍यौँ । हामी विन–विन सहकार्य थप गहिरो बनाउने तथा नेपाल र चीनका जनतालाई थप लाभ हासिल गर्ने दिशामा अघि बढ्न सहमति भयौँ,’ उनले भनेका छन् ।

भारतका लागि पूर्वराजदूत डा. लोकराज बरालले प्रधानमन्त्रीले थालेको कदम सकारात्मक रहेको प्रतिक्रिया दिए । ‘प्रधानमन्त्रीले नेपालका महत्वपूर्ण छिमेकी भारत र चीन तथा देशका महत्वपूर्ण सम्बन्ध रहेका मुलुकका राजदूतहरूसँग पहिले नै भेट्नुपर्थ्यो । उनले चार महिनापछि भए पनि भेटको सुरुवात गरेका छन्, यो सकारात्मक छ । प्रधानमन्त्रीले ‘प्रोटोकल’को अमूर्त कुरा हेर्ने होइन, देशको बृहत् राष्ट्रिय हितका आधारमा वैदेशिक सम्बन्ध सञ्चालन गर्नुपर्छ,’ उनले नयाँ पत्रिकासँग भने ।

यस्तै, भारतका लागि अर्का पूर्वराजदूत दीपकुमार उपाध्यायले ‘युटर्न’भएको विषयमा प्रधानमन्त्रीले जवाफ दिनुपर्ने बताए । ‘प्रोटोकल कायम राख्ने भेटघाट व्यवस्थित गर्छु भनेका प्रधानमन्त्री फेरि ‘युटर्न’ भएका छन् । उनले विगतमा किन भेटवार्ता गरेनन् र अहिले किन गरे भन्ने जवाफ दिनुपर्छ । प्रधानमन्त्रीले के गर्न खोजेका हुन्, स्पष्ट पार्नुपर्छ । विदेश नीति सञ्चालन पपुलिज्ममा नभई राष्ट्रिय हितमा र परिपक्वता हुनुपर्छ,’ उनले नयाँ पत्रिकासँग भने ।

सरकार गठनपछि प्रधानमन्त्रीका कूटनीतिक भेटहरू

पहिलो, २५ चैतमा १७ राजदूतसँग सामूहिक भेट
प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहले २५ चैतमा १७ देशका राजदूत एवं कूटनीतिक प्रतिनिधिलाई सामूहिक शिष्टाचार भेट दिए । १३ चैतमा राष्ट्रपति भवन शीतलनिवासमा शपथग्रहण गरेलगत्तै प्रधानमन्त्री शाहलाई त्यहीँ बधाई ज्ञापन गरेका राजदूतहरूले १२ दिनपछि सामूहिक रूपमा शिष्टाचार भेटको अवसर पाएका थिए । कार्यभार सम्हालेपछि विदेशी राजदूतहरूसँग प्रधानमन्त्री शाहको त्यो नै पहिलो सामूहिक भेट थियो, जहाँ उनले ४ मिनेट सम्बोधन गरेका थिए । जहाँ भारत, चीन, अमेरिका, पाकिस्तान, दक्षिण कोरिया, संयुक्त अधिराज्य, कतार, स्विट्जरल्यान्ड, फ्रान्स, इजरायल, जापान, बंगलादेश, जर्मनी, इजिप्ट, श्रीलंका, साउदी अरेबियाका राजदूत/मिसन प्रमुख एवं तथा संयुक्त राष्ट्रसंघीय आवासीय प्रतिनिधि थिए ।

दोस्रो, १२ जेठ, इयूसम्बद्ध राजदूतहरूसँग सामूहिक भेट 
प्रधानमन्त्री शाहले १२ जेठमा नेपालमा रहेका तथा भारतबाट आएका युरोपेली संघआबद्ध देशका राजदूत तथा नेपालस्थित अन्य राजदूतहरूसँग सामूहिक भेटवार्ता गरेका थिए । उनले लोकतान्त्रिक मूल्य–मान्यताको संरक्षण र राजनीतिक स्थिरता कायम गर्न नेपाल पूर्ण रूपमा प्रतिबद्ध रहेको बताएका थिए । प्रधानमन्त्रीले विदेशी कूटनीतिज्ञहरूसँग सामूहिक भेटवार्ता गरेको त्यो दोस्रोपटक थियो ।

तेस्रो, २३ असार, एडिबी अध्यक्ष मासातो कान्दासँग भेट
२३ असार, एडिबी अध्यक्ष मासातो कान्दासँग प्रधानन्त्री बालेन शाहले सिंहदरबारमा भेटवार्ता गरे । एकजना मात्रै विदेशी उच्चस्तरीय प्रतिनिधिसँग उनले गरेको यो पहिलो भेट थियो । बेग्लाबेग्लै समयमा नेपाल आएका अमेरिकी सहायक विदेशमन्त्री पल कपुर, दक्षिण एसिया तथा मध्य एसिया हेर्ने अमेरिकी विशेष दूत सर्जिओ गोर तथा उपविदेशमन्त्री बी सारा बि रोजर्जलाई प्रधानमन्त्रीले भेटेनन् । नेपाल आएका चिनियाँ विदेश मन्त्रालयमा उपमन्त्री काओ जिङसँग पनि प्रधानमन्त्री बालेनले भेट गरेका थिएनन् ।