सन् २०२१ फेब्रुअरी १८ मा एक टन तौलको रोबोटिक अन्वेषक मंगलग्रहको सतहमा अवतरण गर्यो । विभिन्न वैज्ञानिक औजार र उपकरण बोकेको यो अन्वेषकको नाम पर्सिभियरेन्स राखिएको छ । अभियानको उद्देश्य स्पष्ट छ– मंगलग्रहको जेजेरो क्रेटरको भौगोलिक उद्विकासको अध्ययन गर्ने । ३.५ अर्ब वर्षअघि नदी प्रणाली तथा विशाल ताल रहेको जेजेरो क्रेटरमा सम्भावित सूक्ष्म जीवनको प्रमाण खोज्ने र मंगलग्रहको ढुंगा र माटोको नमुना पनि संकलन गर्ने लक्ष्य अभियानले लिएको छ । पर्सिभियरेन्स अवतरण गरेको स्थानलाई ‘ओक्टेभिया ई बट्लर ल्यान्डिङ साइट’ नाम दिइएको छ । यो रोबोटले त्यो भेगबाट पृथ्वी पठाएको पहिलो तस्बिरमा विशाल प्यानारोमा दृश्य र धुलोका हुन्डरीहरू देखिन्छन् ।
अन्य महान् अन्वेषकहरूको जस्तै पर्सिभियरेन्सको साथमा पनि उसको एक सहयात्री छ– इन्जेन्युटी । इन्जेन्युटी एउटा ग्रह (पृथ्वी)बाट निर्देशित भएर अर्को ग्रह (मंगल)मा उडान भर्ने पहिलो यान बनेको छ । र, अहिले उसले पर्सिभियरेन्ससँग मिलेर मंगलग्रहको चक्कर लगाइरहेको छ । म नासाको मंगलग्रहसम्बन्धी लामो अन्वेषणको हिस्सा भएर काम गर्ने अवसर पाउने इन्जिनियर हुँ । पर्सिभियरेन्स र इन्जेन्युटी क्यालिफोर्नियास्थित म काम गर्ने ‘जेट प्रपल्सन ल्याबोरेटोरी’को लामो प्रयासको प्रतिफल हो । यस मिसनमा हामीले कैयौँ घन्टा काम गरेका छौँ । मानवीय अन्वेषणको कथ्यमा नयाँ अध्याय लेख्न हामीले कैयौँ वर्ष विभिन्न प्राविधिक अवरोध, व्यक्तिगत संघर्ष र विश्वव्यापी चुनौती सामना गरेका छौँ ।
४ मार्च २०२१ मा पर्सिभियरेन्स पहिलोपटक मंगल ग्रहको धरातलमा हिँडेको तस्बिर । फोटोमा पर्सिभियरेन्सपछाडि सोही यानले छाडेको डोब देखिन्छ ।
यो ऐतिहासिक क्षणलाई यथार्थमा बदल्नका लागि कैयौँ मार्ग र विकल्प एक गरिएको छ । तर, हामीहरू सबैसँग अन्वेषणका आफ्नै कथा छन् भनेर बिर्सनुहुँदैन । यो वर्षले मलाई मेरो परिवारको विगतमाथि विचार गर्ने अवसर प्रदान गर्यो । म लसएन्जल्समा जन्मिएको भए पनि मेरा अभिभावक तथा हजुरबा–हजुरआमा सन् ६० को दशकको अन्त्य तथा सन् ७० को सुरुतिर मेक्सिकोबाट अमेरिका आएका थिए । मेरा हजुरबा–हजुरआमा निर्माण तथा उद्योग क्षेत्रका श्रमिक थिए । उनीहरूमा आफ्ना सन्तानले राम्रो शिक्षा पाउनुपर्छ भन्ने दृढ इच्छा थियो । केही वर्षअघि मैले मेरी हजुरआमा एन्टोनिया (जसलाई म माया गरेर नाना तोनिया भनेर बोलाउँछु)लाई मेरो कार्यस्थल ‘जेट प्रपल्सन ल्याबोरेटोरी’ लगेको थिएँ । त्यस दिन प्रयोगशाला आगन्तुकहरूको अवलोकनका लागि खुला गरिने दिन थियो । मेरी हजुरआमालाई नयाँ–नयाँ कुरा सिक्न मन पर्छ, त्यसमा पनि ब्रह्मान्ड उनको विशेष रुचिको क्षेत्र हो । ल्याबको बाहिर चक्कर लगाएर आगन्तुकसँग अन्तर्क्रिया गरिरहेको रोबोट देखेर हजरआमा निक्कै खुसी भइन् । पछि आँखाभरि आँसु बनाएर उनले एउटा कथा भनिन् जुन म कहिल्यै बिर्सन सक्दिनँ ।
हजुरआमा र हजुरबा मेक्सिकोबाट अमेरिका आएको केही समयपछि उनीहरू लसएन्जल्सको गार्मेन्ट डिस्ट्रिक्टमा काम गर्न थाले । कागजात नभएका आप्रवासी भएकाले दैनिक गुजारा चलाउने र डिपोर्ट हुनबाट बच्ने चुनौती सधैँ रहन्थ्यो । एक दिन आप्रवासी अधिकारीले मेरा हजुरबा–हजुरआमा दुवैलाई पक्राउ गरेर कागजात रुजु गर्ने केन्द्रमा लगे । मेरी हजुरआमाले मलाई बताएअनुसार उनले बाटोमा रेडियोमा एपोलो अन्तरिक्षयात्रीबारे कभरेज प्रसारण भइरहेको सुनेकी थिइन् । उनलाई मानिसहरूले चन्द्रमाको अन्वेषण गरिरहेको कुरा सपनाजस्तो र आश्चर्य लागेको थियो रे । यत्तिका वर्षपछि पनि हाम्रो प्रयोगशाला घुमिरहँदा उनलाई त्यही सपनाजस्तो अनुभूति भइरहेको कल्पना म गर्दैं थिएँ । यो कथालाई मैले मनमा साँचेर राखेको छु ।
फेब्रुअरीमा पर्सिभियरेन्स मंगलग्रहमा
अवतरण गर्नु केही सेकेन्डअगाडि त्यहाँको वातावरणमा प्रवेश गरेको थियो । त्यसवेला मेरो नजर परिवारका सदस्यको अनुहारमा पुग्यो, जो जुममार्फत मसँग जोडिएका थिए । म उनीहरूको मिहिनेतको प्रतिफल स्वरूप सो स्थानमा थिएँ । हाम्रो यान मंगल धरातलमा अवतरण गर्दा उनीहरू खुसीले रमाएको देखेर मेरो आँखामा आँसु आयो । नाना तोनियाले स्पेनिस भाषामा ‘हामी मंगलग्रह पुग्यौँ, हामी त अन्वेषक भयौँ’ भनिरहँदा मलाई उनको एपोलोसम्बन्धी कथाको सम्झना भयो ।
हामीहरूमध्ये धेरै मानिस मेरी हजुरआमाजस्तै आप्रवासनका उपज हौँ, जो नयाँ ठाउँमा तिनको सुखद भविष्यमा विश्वास गर्छन् । अमेरिका आउनेहरू थप अवसर, शिक्षा, सुरक्षा वा अन्य जे कारणले आए पनि उनीहरूको पहिलो कदम एक अपरिचित विश्वतर्फ हुन्छ । उनीहरूले सबै कुरा दाउमा लगाएका हुन्छन् र धेरै चुनौतीको सामना गर्नुपर्छ । उनीहरूको संघर्ष र सफलताले भावी पुस्ताका लागि अवतरण स्थल तय गरिदिन्छन् । साथै भावी पुस्ताले पछ्याउने मार्ग बनाइदिन्छन् । मेरी हजुरआमा मेरा लागि मार्ग खोजिदिने व्यक्ति बनिन् र म उनको ‘पर्सिभियरेन्स’ हुँ ।
आजभोलि मलाई मानव जाति पनि मंगलग्रह पठाइएको रोबोटिक अन्वेषकजस्तै लाग्न थालेको छ । हामीजस्तै हालको पर्सिभियरेन्स पनि आफूअघिका विभिन्न पुस्ताका अन्वेषकको आधारमा निर्माण भएको हो । मंगलग्रहमा पहिले अवतरण भएका क्युरियोसिटी, अपच्र्युनिटी र स्पिरिटले पर्सिभियरेन्सको अवतरण सहज बनाइदिएका थिए । अहिले पर्सिभियरेन्स र इन्जेन्युटीले सम्भावनाको सीमालाई थप विस्तार गरिदिएको छ । हामीहरू आफ्नो बिरासत, विचार र कल्पनालाई एकसाथ जोड्ने कामलाई जारी राख्नेछौँ । र, साथमा ब्रह्मान्डमा थप रहस्य सुल्झाउन सहयोग गर्ने नयाँ प्रविधिको डिजाइन र निर्माण गरिरहनेछौँ । अर्थात् हामीहरू सुन्दर भविष्यतर्फ मिहिनेत गर्न रोकिने छैनौँ ।
(हर्नान्डेज नासाकी पेलोड सिस्टम (भार प्रणाली) इन्जिनियर हुन् ।)
