गत साता जर्मनीको एक राज्यमा भएको चुनावमा ‘अल्टरनेटिभ फर ड्युचल्यान्ड(एएफडी)’ पार्टीले प्रभावशाली जित हासिल गरेर युरोपेली राजनीतिमा हलचल मच्चायो । यस जितले पार्टीलाई दोस्रो विश्वयुद्धपछि जर्मनीको पहिलो राज्यस्तरीय उग्रदक्षिणपन्थी सरकार गठन गर्न आवश्यक सिट संख्याको नजिक पुर्यायो । र, यस मतपरिणामबाट अधिक उत्साहित हुनेमा एक थिए, टेस्ला र स्पेसएक्सजस्ता कम्पनीका मालिक अमेरिकी अर्बपति एलन मस्क ।
मस्कले उनको स्वामित्वमा रहेको सामाजिक सञ्जाल प्ल्याटफर्म ‘एक्स’मा जर्मन भाषामा ‘स्याबास’ लेखेर पार्टीकी नेतृ एलिस वाइडललाई बधाई दिए । बधाईसम्बन्धी पोस्ट चुनावी नतिजापछि मस्कले एएफडीका बारेमा गरेका कम्तीमा एक दर्जन पोस्टहरूमध्ये यो एउटा थियो । एएफडीले पनि मस्कलाई जवाफ दियो । भर्खरै पहिलो पार्टी बन्न सफल स्याक्सोनी–एनहाल्ट राज्यका पार्टीका नेता उलरिच सिगमन्डले मस्कलाई पार्टीप्रतिको समर्थनका लागि धन्यवाद दिए । आफ्ना स्टाइलमा चार पूर्वनवनाजीवादी सदस्य राखेका सिगमन्डले मस्कको प्रशंसामा उनलाई ‘दूरदर्शी’ भनेर सम्बोधन पनि गरे ।
पछिल्लो समय मस्क विश्वभर उग्रदक्षिणपन्थी वृत्तका प्रमुख समर्थक बनेर देखिन थालेका छन् । उनले आप्रवासीविरोधी अभियन्तादेखि अनुदारवादी नेतासम्म र ‘नेटिभिस्ट’ (देशको बहुसंख्यक गोराहरूको मात्र हित चाहने) पार्टीहरूको प्रचार गर्न आफ्नो प्रभावको प्रयोग गर्ने गरेका छन् । यसै सन्दर्भमा मस्कले पछिल्लो समय एएफडीमा उलेख्य ध्यान केन्द्रित गरेको देखिन्छ । स्याक्सोनी–एनहाल्ट राज्य चुनावमा पार्टीको महत्वपूर्ण जितपछि मस्कले व्यक्त गरेको खुसीमा उनी र उनको पार्टीबिचको सम्बन्धबारे चर्चासमेत सुरु भएको छ ।
उसो त एएफडी र जर्मनीका अरू पनि उग्रदक्षिणपन्थी समूहसँग मस्कको सम्बन्ध स्याक्सोनी–एनहाल्टको चुनावभन्दा अघिदेखि कै हो । यो सम्बन्ध मस्कको राजनीतिक झुकाव दक्षिणपन्थी धारतर्फ मोडिने क्रमसँगै सुरु भएको देखिन्छ । आप्रवासन, राजनीति र नश्लका विषयमा मस्कले ‘एक्स’मा निरन्तर व्यक्त गर्ने विचारहरू समयक्रमसँगै एएफडीका धेरै नीतिसँग मिल्छन् । मस्क र एएफडी पार्टीले अतिदक्षिणपन्थी विचार विस्तारमा सहसम्बन्ध विकास गरेजस्तो देखिन्छ ।
प्रेरकशक्ति बन्दै मस्क
सन् २०२४ देखि राजनीतिमा बढी सक्रिय हुन थालेको सुरुमा नै मस्कले डोनाल्ड ट्रम्पको प्रचारमा १० करोड डलरभन्दा बढी रकम खर्चिएका थिए । त्यसपछि मस्कले एकपछि अर्को प्रभावशाली आप्रवासनविरोधी धारणा राख्ने र लोकतान्त्रिक संस्थाहरूप्रति घृणाभाव जनाउने युरोपेली तथा दक्षिण अमेरिकी क्षेत्रका उग्रदक्षिणपन्थी नेताहरूसँग गठबन्धन बनाए । मस्क अर्जेन्टिना अर्जेन्टिनाका राष्ट्रपति जाभियर मिलेईको समर्थनमा कुनै समय उनीसँगै मञ्चमा देखिएका थिए ।
त्यस्तै, उनले इटालीकी अतिरूढीवादी प्रधानमन्त्री जर्जिया मेलोनीलाई पुरस्कारले सम्मानित गरेका थिए । त्यसैवेला उनले आप्रवासीहरूलाई अधिकार दिने फैसला गर्ने इटालियन न्यायाधीशहरूको आलोचना गरे । उता बेलायतका इस्लामविरोधी अभियन्ता टमी रोबिन्सनको र्यालीमा भिडियोमार्फत सम्बोधन गर्दै आप्रवासनले ‘बेलायतलाई नष्ट’ गरिरहेको दाबी गरे । सन् २०२४ को अन्त्यतिर, मस्कले जर्मन पत्रिका ‘डी वेल्ट’मा एक आलेख लेख्दै ‘एएफडी’प्रति आफ्नो समर्थन जाहेर गरे ।
मस्कको लेखमा दाबी गरिएअनुसार जर्मनी ‘आर्थिक र सांस्कृतिक पतन’को सँघारमा पुगेको छ र यसको समाधान केवल ’एएफडी’ले मात्र गर्न सक्छ । मस्कले पार्टीलाई जर्मनीका लागि ‘आशाको अन्तिम किरण’ बताए । साथै, उनले पार्टी अतिवादी नभएको तर्क गर्दै उदाहरणका लागि पार्टीकी नेतृ वाइडलकी ‘पार्टनर’ श्रीलंकाली मूलको समलिंगी भएको कुरामा जोड दिए । ‘के यसमा तपाईँलाई हिटलरको गन्ध आउँछ ?’ मस्कले लेखेका थिए ।
सन् २०२५ को सुरुमा ट्रम्पको दोस्रो प्रशासनमा प्रमुख भूमिका सम्हाल्दै गर्दा, मस्कले ‘एएफडी’लाई अझ बलियो बनाउन आफ्नो प्लाटफर्म र ट्रम्पसँगको सम्बन्धबाट प्राप्त नयाँ राजनीतिक शक्तिको उपभोग गरे । सोही वर्षको जनवरीको सुरुमा, मस्कले वाइडलका लागि एउटा ‘लाइभ–स्ट्रिम’ कार्यक्रम आयोजना गरे । अनुसन्धानकर्ताहरूले त्यस भिडियो कार्यक्रमले वाइडलको लोकप्रियतामा ठुलो टेवा पुर्याएको पाएका छन् । त्यस पछि जर्मनभाषी सञ्चारमाध्यमहरूमा उनको चर्चा वा कभरेजमा पनि उल्लेख्य वृद्धि भएको थियो ।
‘वास्तवमा मस्कले त्यतिवेला जर्मनीको परम्परागत सञ्चारमाध्यममा एजेन्डा तय गर्ने हदको प्रभाव पारेका थिए । त्यस समयमा परम्परागत सञ्चारमाध्यममा अचानक वाइडलप्रति ठुलो चासो देखिएको थियो, जुन खासमा मस्कसँग जोडिएको थियो, ‘अनुसन्धानकर्ता जन राउले भने जो राउ ‘रिसर्च इन्स्टिच्युट सोसल कोहेजन’ र ‘लाइब्निज–इन्स्टिच्युट फर मिडिया रिसर्च’मा आबद्ध छन् ।
वाइडलसँग लाइभस्ट्रिम गरेको केही हप्तापछि, मस्कले फेरि एएफडीको एक र्यालीमा पनि भिडियो लाइभस्ट्रिममार्फत सम्बोधन गरे । ट्रम्पको शपथग्रहणको केही समयपछि भएको उक्त कार्यक्रममा सम्बोधन गर्ने क्रममा उनले एएफडीका समर्थकहरूलाई ‘विगतको अपराधबोधमा धेरै ध्यान केन्द्रित गरिने गरेकोमा त्यसभन्दा अघि बढ्नुपर्ने’ बताए । उनको संकेत खासमा विगतमा यहुदी नरसंहारप्रति जर्मनीमा कायम आमअपराधबोधप्रति थियो । मस्कको उक्त भनाइको कैयौँले उनीमाथि उग्रदक्षिणपन्थी विचारधारालाई सामान्यीकरण गर्ने प्रयास गरेको आरोप लगाए ।
मस्कको प्रभावको सीमा
सन् २०२४ को चुनावपछि ट्रम्पसँगको निकटता र ह्वाइट हाउसमा बढेको भूमिकाले मस्कको राजनीतिक शक्तिलाई बढायो । त्यसवेला विदेशी सरकारमाझ मस्कले हस्तक्षेप बढाएको डर पनि देखिएको थियो । त्यसबाहेक सन् २०२ मा ट्विटरको खरिदपछि मस्कले यस प्लाटफर्ममा गरेका परिवर्तनले पनि विश्वभरका उग्रदक्षिणपन्थी दललाई सहयोग पुगेको छ । मस्कले ट्विटरमा गरेका परिवर्तनले एएफडीजस्ता समूहको विभाजनकारी र अतिदक्षिणपन्थी राजनीतिलाई बढावा दिन मद्दत गर्यो । पहिले प्रतिबन्धित गरिएका कैयौँ उग्रदक्षिणपन्थी खाता पुनर्स्थापित भए । त्यसबाहेक उनी आफैँले पनि कतिपय उग्रदक्षिणपन्थी खाताका सामग्रीहरू ‘रिपोस्ट’ गरेर तिनको प्रवर्द्धनमा लागे ।
तथापि, मस्कको स्वामित्वमा आएपछि ‘एक्स’मा विकास भएको उग्रदक्षिणपन्थी माहोलको आफ्नै सीमा पनि छ । रोयटर्स इन्स्टिच्युटको सर्वेक्षणअनुसार, जर्मनीमा समाचारका लागि एक्सको प्रयोग गर्ने मानिसको हिस्सा जम्मा पाँच प्रतिशत मात्र छ । त्यसबाहेक मस्कको आगमनपछि धेरै शीर्ष व्यक्तित्वहरूले सार्वजनिक रूपमा घोषणा गरेर यो प्लाटफर्म प्रयोग गर्न छोडिसकेका छन् । तथापि, एएफडीप्रति मस्कको खुला समर्थनले केहीले चासो दिएको भने सत्य हो ।
‘एएफडीका धेरैजसो मूल आधार परम्परागत जर्मन राष्ट्रवादी हुन् । उनीहरू आफैँ नै एकजना अमेरिकी अर्बपतिले जर्मन राजनीतिमा हस्तक्षेप गरेको मन पराइरहेका छैनन्, ‘गैरनाफामुखी संस्था ‘अल्गोरिदम वाच’का पूर्वस्वतन्त्र अनुसन्धानकर्ता ओलिभर मार्सले भने । यस्तोमा एएफडीको उदयमा मस्कको भन्दा पनि जर्मनीको आन्तरिक राजनीति र सामाजिक परिवेशसँग बढी जिम्मेबार रहेको मार्सले बताए । बरु पार्टीको सफलताका लागि मस्कले जस लिने प्रयास गरिरहेको उनको बुझाइ छ । जस्तो, मस्कले जर्मनीका एक दक्षिणपन्थी टिप्पणीकारको एक दाबीलाई रिपोस्ट गरेका छन्, जसमा मस्कले ‘एक्स’ खरिद गरेपछि ‘बदलिएको माहोल’ले एएफडीको जितमा भूमिका खेलेको भनिएको छ ।
(न्युयोर्कमा रहेर पत्रकारिता गर्ने रोबिन्स–अर्ली अतिवाद, गलत सूचना, प्रविधिमाथि केन्द्रित भएर कलम चलाउँछन् ।)
द गार्जियनबाट
