१७औँ वार्षिकोत्सव विशेषांकफ्रन्ट पेजमुख्य समाचारसमाचारदृष्टिकोणअर्थअन्तर्वार्ताखेलकुदविश्वफिचरप्रदेशपालिका अपडेट
  • वि.सं २o७९ फाल्गुण १० बुधबार
  • Tuesday, 18 June, 2024
२o७९ फाल्गुण १० बुधबार ११:५७:oo
Read Time : > 3 मिनेट
ad
ad
ad
ad
अर्थ

आगामी बर्खामै बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात गर्ने तयारी

बंगलादेशमा लिखु–४ को बिजुली बिक्री गर्ने गरी भारतमा प्रस्ताव पेस, स्वीकृति आएपछि त्रिपक्षीय सम्झौता गरिने, त्यसपछि बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात

Read Time : > 3 मिनेट
नयाँ पत्रिका
२o७९ फाल्गुण १० बुधबार ११:५७:oo

नेपाल–बंगलादेश विद्युत् व्यापारमा भारतले सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएसँगै नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले आगामी बर्खामै बंगलादेशमा बिजुली बिक्री गर्ने तयारीलाई तीव्रता दिएको छ । नेपाल–बंगलादेश विद्युत् व्यापारका लागि दुई देशबीच ऊर्जा व्यापार सम्झौता भने भइसकेको छैन । तर, प्राधिकरणले आगामी बर्खामा लिखु–४ जलविद्युत् आयोजनाको ५० मेगावाट बिजुली बंगलादेशमा बिक्री गर्ने तयारी अगाडि बढाएको हो । यसको स्वीकृतिका लागि प्राधिकरणले भारतमा प्रस्तावसमेत पेस गरिसकेको छ । 

गत साता भारतमा सम्पन्न नेपाल भारत ऊर्जा सचिवस्तरीय संयुक्त निर्देशक समिति (जिएससी)को बैठकमा भारतले नेपाल–बंगलादेशको विद्युत् व्यापारमा सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता दिएको थियो । विशेष गरी नेपालबाट ५० मेगावाट विद्युत् बंगलादेश निर्यात गर्ने सम्बन्धमा भारतले सहयोग गर्ने भनेको छ । निश्चित आयोजनासहित प्रस्ताव पेस भएमा आफ्नो विद्युत् आयात–निर्यात निर्देशिकाबमोजिम सर्त तोकेर स्वीकृति दिने भारतको प्रतिबद्धता छ । 

त्यसलगत्तै प्राधिकरणले लिखु–४ जलविद्युत् आयोजनाको विद्युत् बंगलादेशमा बिक्री गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको हो । अब भारतले स्वीकृति दिएपछि बंगलादेशमा विद्युत् बिक्री गर्ने थप प्रक्रिया अघि बढाउने प्राधिकरणका उपकार्यकारी निर्देशक प्रदीपकुमार थिकेले बताए । तर, के–कति मूल्य (दर)मा विद्युत् बिक्री गर्ने भनेर पनि कुनै टुंगो लागेको छैन । यस्ता विषयमा नेपाल र बंगलादेशबीच सम्झौता हुन बाँकी नै छ । त्यसका बाबजुद पनि आगामी बर्खामै बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात गर्ने लक्ष्यका साथ तयारीलाई तीव्रता दिएको थिकेको भनाइ छ । 

भारतबाट स्वीकृति पाएपछि विद्युत् व्यापार तथा पिपिए सम्झौताको प्रक्रिया अघि बढाइने पनि उनले बताए । ‘लिखु–४ को बिजुली बंगलादेश बिक्री गर्ने गरी स्वीकृतिका लागि भारतमा प्रस्ताव पठाइसकेका छौँ । भारतबाट स्वीकृति आएपछि सोही आधारमा पिपिएलगायतका सम्झौताको पक्रिया अघि बढाउनेछौँ,’ उनले भने, ‘समग्रमा आगामी बर्खामै बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात गर्ने हाम्रो लक्ष्य छ ।’

नेपाल–बंगलादेश विद्युत् व्यापार गर्ने मामिलामा भारतलाई समेत समावेश गरेर त्रिपक्षीय सम्झौता गर्नुपर्ने हुन्छ । किनकि, नेपाल–बंगलादेशबीच विद्युत् व्यापार गर्न छुट्टै डेडिकेटेड प्रसारण लाइन छैन । अहिलेलाई नेपालले बंगलादेशलाई बिक्री गर्ने विद्युत् भारतको ग्रिडमा पठाउनेछ । त्यसपछि भारतले आफ्नो ग्रिडबाट बंगलादेशलाई सोहीबराबरको बिजुली दिनेछ । यसरी तत्काललाई भारतकै प्रसारण लाइनलगायतका संरचना प्रयोग गर्नुपर्ने बाध्यता छ । त्यो अवस्थामा नेपाल र बंगलादेशबीच मात्रै विद्युत् व्यापार तथा खरिद–बिक्री सम्झौता गरेर पुग्दैन । यसका लागि नेपाल विद्युत् प्राधिकरण, बंगलादेश पावर डेभलपमेन्ट बोर्ड र भारतको एनटिपिसी विद्युत् व्यापार निगम लिमिटेडबीच त्रिपक्षीय सम्झौता गर्नुपर्ने हुन्छ । 

अब भारतले स्वीकृति दिएपछि मात्रै उक्त सम्झौता हुने प्राधिकरणका उपकार्यकारी निर्देशक थिकेले जानकारी दिए । सोही सम्झौतामार्फत खरिद–बिक्री दर, भारतलाई दिइने प्रसारण लाइनको भाडालगायतका विषयलाई टुंगोमा पु¥याइने उनले बताए । 

नेपाल र बंगलादेशबीच ऊर्जामा सहकार्य गर्ने भनेर २०१८ मा सहमति भएको थियो । सोहीअनुसार ऊर्जा सचिवस्तरीय संयुक्त निर्देशक समितिसमेत गठन भएको थियो । सोही समितिमार्फत नेपाल–बंगलादेशबीच विद्युत् व्यापारको अवधारणा अघि बढाइएको हो । यद्यपि, हालसम्म विद्युत् व्यापार सम्झौतालगायतका थप प्रगति भने भएका छैनन् । 

 बंगलादेशले नेपालबाट ४० देखि ५० मेगावाट विद्युत् किन्ने 
गत भदौमा काठमाडौंमा सम्पन्न नेपाल–बंगलादेश ऊर्जा बैठकमै बंगलादेशले गत कात्तिकभित्र नै नेपालबाट ४० देखि ५० मेगावाट विद्युत् किन्ने भनेको थियो । भारतकै प्रसारण लाइन प्रयोग गरेर बंगलादेश विद्युत् पु¥याउने योजना थियो । त्यसका लागि नेपाल र बंगलादेशले त्रिपक्षीय सहमतिका लागि भारतसँग पहल गर्ने निर्णय पनि गरिएको थियो । तर, भारतसँग समयमै पहल नहुँदा त्यो सफल हुन सकेन ।

यसअघि गत पुस २१ मा नयाँदिल्लीमा सम्पन्न भारत–बंगलादेश ऊर्जा बैठकमा बंगलादेशले यो प्रस्ताव गरिसकेको थियो । त्यसमा भारतले नेपाल–बंगलादेशमा व्यापारमा सहयोग गर्ने जवाफ दिएको थियो । नेपालले भने यसै बैठकमार्फत यो प्रस्ताव पेस गरेको थियो । त्यसमा भारतले सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता गरेसँगै बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात गर्ने ढोका खुलेको छ, जुन सांकेतिक रूपमा निकै महत्वपूर्ण रहेको ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयका प्रवक्ता मधु भेटुवालले बताए । 

‘एक हिसाबले ५० मेगावाट विद्युत् खास धेरै होइन । तर, यो सांकेतिक रूपमा निकै महत्वपूर्ण छ,’ उनले भने, ‘हालसम्म सीमा जोडिएका मुलुकसँग मात्रै विद्युत् व्यापार गर्दै आएका थियौँ । तर, अब सीमा नै नजोडिएको क्षेत्रीय मुलुकसँग विद्युत् व्यापार गर्दै छौँ, त्यो अर्थमा यो निकै महत्वपूर्ण छ ।’

यस्तै, नेपाल–बंगलादेश विद्युत् व्यापारलाई सफल बनाउन आफूहरू प्रयत्नशील रहेको पनि उनले बताए । ‘नेपाल–बंगलादेशबीच विद्युत् व्यापार गर्न भारतको सहयोग अपरिहार्य थियो, जुन सहयोग भारतले गर्ने भनिसकेको छ,’ उनले भने, ‘यद्यपि, विद्युत् व्यापार तथा खरिद–बिक्री दरको विषयमा द्विपक्षीय तथा त्रिपक्षीय सम्झौता गर्न बाँकी नै छ । त्यसलाई सफल बनाउन हामी प्रयत्नशील छौँ ।’ समग्रमा आगामी बर्खामा नै बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात गरिने उनको भनाइ छ । 

नेपालमा विद्युत्को स्रोत भनेको नै जलविद्युत् आयोजना हुन्, जुन नदी प्रवाह (आरओआर)मा आधारित छन् । हिउँदमा खोलामा पानी कम हुँदा विद्युत् उत्पादन पनि कम हुन्छ । त्योअनुसार नेपालमा विद्युत् उत्पादन कम छ, स्वदेशी माग धान्न भारतबाट नै विद्युत् आयात गरिँदै आइएको छ । तर, बर्खामा खोलामा पानी बढी हुँदा पूर्ण क्षमतामै विद्युत् उत्पादन गर्न सकिन्छ । त्यसवेला स्वदेशी मागभन्दा पनि बढी बिजुली उत्पादन हुन्छ । जुन वेला नेपालले भारतमै विद्युत् निर्यात गर्दै आएको छ । आगामी बर्खादेखि भने बंगलादेशमा पनि विद्युत् निर्यात गरिने मन्त्रालय तथा प्राधिकरणका अधिकारीहरू बताउँछन् । 

अहिले विद्युत्को जडित क्षमता दुई हजार चार सय २४ मेगावाट छ । आगामी बर्खासम्म त्यो तीन हजार मेगावाट हाराहारी पुग्ने अनुमान छ । तर, स्वदेशमा विद्युत्को अधिकतम माग भने एक हजार सात सय मेगावाट हाराहारी छ । त्यसमा वृद्धि आए पनि आगामी बर्खामा धेरै विद्युत् खेर जाने आशंका गरिएको छ । त्यो अवस्थामा बंगलादेशमा विद्युत् निर्यात गर्दा थप राहत हुने बताइएको छ । 

 बंगलादेशले किन किन्छ नेपालको बिजुली ?  
अहिले बंगलादेशले कोइला तथा डिजेल पावर प्लान्टबाट विद्युत् उत्पादन गर्दै आएको छ । तर, छिल्लो समय डिजेल र कोइलाको मूल्य अत्यधिक मात्रामा बढ्दा बंगलादेशको विद्युत् उत्पादन पनि स्वतः महँगो भएको छ । त्यसमाथि डिजेल तथा कोइला पावर प्लान्टका कारण बंगलादेशको वातावरण प्रदूषण पनि बढ्दो छ ।

त्यो अवस्थामा बंगलादेशलाई वातावरणीय प्रदूषण कम गर्नुपर्ने दबाब छ । तर, बंगलादेशसँग डिजेल तथा कोइला पावर प्लान्ट बन्द गर्न अन्य विकल्प छैन । न त्यहाँ सोलार राख्ने जमिन छ, न त नेपालको जस्तो स्वच्छ जलविद्युत् उत्पादन गर्ने सम्भावना छ । त्यसकारण बंगलादेशले बिजुली आयात गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।   

अहिले बंगलादेशमा विद्युत्को माग २५ हजार मेगावाट हाराहारी छ । बंगलादेशले सन् २०४० सम्म छिमेकी मुलुकबाट १० हजार मेगावाट विद्युत् किन्ने भनिसकेको छ । त्यसमा अधिकांश विद्युत् नेपालबाट किन्ने हो । किनकि, बंगलादेशले खोजेको स्वच्छ ऊर्जा हो, जुन नेपालमा पर्याप्त छ । उता भारतमा पनि अधिकांश विद्युत् कोइलाबाट उत्पादन गरिन्छ ।

त्यसमाथि भारतले पनि नेपालबाटै विद्युत् आयात गर्दै आएको छ । त्यो अवस्थामा बंगलादेश नेपाली बिजुलीका लागि ठूलो बजार हो । त्यो अवस्थामा नेपाल–बंगलादेशबीचको विद्युत् व्यापारको ढोका खुल्नु ठूलो उपलब्धि भएको सरोकारवाला बताउँछन् ।

ad
ad
ad
ad