मिनीमार्कटमार्फत रैथाने बालीको बजारीकरण गर्दै आएको चन्दननाथ बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था जुम्लाले स्याउको पनि बजारीकरण गर्ने भएको छ। यहाँको स्थानीय जातको स्याउ र फुजी दुवै जातको स्याउ बजारीकरण गर्ने तयारी गरेको हो ।
लामो समयदेखि कर्णालीमा उत्पादन हुने रैथाने बाली मार्सीचामल, फापर, सिमी, भटमास, चिनो, कागुनोको चामल पिठो मिनीमार्कटमार्फत बजारीकरण गर्दै आएको थियो । यो वर्षदेखि सिजनमा स्याउ पनि बजारीकरण गर्ने भएको हो ।
यहाँको स्याउ साउन महिनाको पहिलो साता परिपक्व नहुँदै बिक्री–वितरण गर्ने, किसानले समयमा मूल्य नपाउने र बिचौलियाले फाइदा उठाउनेजस्ता समस्या जुम्लाले भोग्दै आएको छ । यो समस्यालाई न्यूनीकरण गर्ने उद्देश्यका साथ किसानको बगैँचामै पुगेर स्याउ संकलन गरी बजारीकरण गर्ने भएको हो ।
चन्दननाथ बहुउद्देश्यीय सहकारी संस्था जुम्लाका व्यवस्थापक ऋषिराम पाण्डेका अनुसार करिब १५० जना किसानलाई चार करोड ५० लाख लगानी गरेका छौँ । उनले भने, ‘किसानले उत्पादन गरेको स्याउ यो वर्षदेखि बजारीकरण बिक्री–वितरणका लागि जिम्मेवारी लिएको छ ।’
सहकारी संस्थाले २५ हजार स्तरीय स्याउका काटुन छाप्ने तयारी गरेको छ । निकै आकर्षक प्याकिङ र ग्रेडिङ गरी ए, बी, सी तीन ग्रेडको स्याउ बजारीकरण गर्ने सहकारीले तयारी गरेको व्यवस्थापक पाण्डेले बताए । उनले त्योभन्दा कमसल खालको स्याउ चाना, जुस, जामजेली बनाएर मिनीमार्कटमार्फत बिक्री–वितरण गर्ने योजना बनाएको बताए ।
सिजनमा चलेको मूल्यभन्दा किसानलाई प्रतिकेजी पाँच रुपैयाँ बढी लिएर सहकारी स्याउ खरिद गर्नेछ । गत वर्ष किसानले बगैँचामै प्रतिकेजी ६०–७० रुपैयाँसम्म बिक्री–वितरण गरेका हुन् । सहकारीले त्योभन्दा प्रतिकेजीमा पाँच रुपैयाँ बढी दिनेछ ।
सहकारीले साउन २५ गतेदेखि पछि स्याउ परिपक्व गुलियोपना भरिएपछि मात्रै टिप्ने योजना बनाएको व्यवस्थापक पाण्डेले बताए । उनले देशका ठुला सहर काठमाडौं, नेपालगन्ज, सुर्खेतमा लिएर बिक्री–वितरण गर्ने योजना बनाएको बताए। केही वर्ष अघिदेखि सहकारीले काठमाडौंको भद्रकाली र जुम्लाको खलंगा बजारमा मिनीमार्कटमार्फत रैथाने बाली बिक्री–वितरण गर्दै आएको छ । यस्तै, नेपालगन्ज र सुर्खेतको विमानस्थलबाट बिक्री–वितरण गर्दै आएको छ ।
कर्णाली प्रदेशका १० जिल्लामध्ये सबैभन्दा धेरै जुम्लामा ४२ सय हेक्टर क्षेत्रफलमा स्याउ उत्पादन हुने गरेको छ । ०२४ सालदेखि स्याउखेती सुरु गरिएको जुम्लामा स्याउको बिरुवा नरोपेको कुनै घरधुरी छैन । तर, जलवायु परिवर्तनका कारण पछिल्लो समय हरेक वर्ष स्याउ उत्पादनमा गिरावट आउने गरेको छ । आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ वर्ष ६१ करोड रुपैयाँको स्याउ बिक्री गरेको जुम्लामा ०८२/८४ वर्ष ४५ करोडको मात्रै स्याउ बिक्री भएको कृषि विकास कार्यालय जुम्लाको तथ्यांक छ ।
कृषि विकास कार्यालय, जुम्लाका प्रमुख रामभक्त अधिकारीका अनुसार स्याउको फूल फुलेको आधारमा आर्थिक वर्ष ०८३/८४ मा गत वर्षजत्तिकै उत्पादन हुनुपर्ने हो । तर, व्यवस्थापन पक्ष कमजोर देखिएकाले गत वर्षभन्दा घट्न पनि सक्छ । व्यवस्थापन पक्ष भनेको मलजल, गोडमेल, रोगकिराकाे निगरानीजस्ता समस्याले गत वर्षभन्दा आउने वर्ष १५–२० प्रतिशत स्याउ उत्पादन घट्ने पूर्वानुमान गरिएको प्रमुख अधिकारीले बताए ।
