प्राचीन नगर दोलखा बजारमा निर्माण भइरहेको ऐतिहासिक सम्पदा बस्तीमा एक सय ५४ घरको पुनर्निर्माण सम्पन्न भएको छ । विशेष महत्वको प्रसिद्ध भीमेश्वर मन्दिरआसपासको क्षेत्रमा निर्माण भइरहेको सम्पदा बस्तीमा एक सय ५४ भूकम्पपीडित परिवारले आवास पुनर्निर्माण सम्पन्न गरेका छन् ।
अधिकांश नेवारी समुदायको बसोवास रहेको दोलखा बजारमा धेरैजसो भूकम्पपीडितको बहुस्वामित्वको घर भएको र प्रशस्तै मन्दिर भएकाले उक्त बस्तीलाई राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले सम्पदा बस्तीका रूपमा विकास गर्न लागेको हो । पुनर्निर्माण प्राधिकरणअन्तर्गतको जिल्ला आयोजना कार्यान्वयन इकाइ भवन कार्यालय दोलखाका प्रमुख इन्जिनियर अर्जुन तामाङले पछिल्लो समय सम्पदा बस्ती निर्माणको कामले गति लिएको बताए ।
कार्यालय प्रमुख तामाङले प्राधिकरणको पछिल्लो समयसीमा आएसँगै त्यस क्षेत्रका लाभग्राहीले बस्ती निर्माणलाई विशेष महत्वका साथ अघि बढाएको जनाएका छन् । उनका अनुसार सम्पदा बस्तीमा पाँच सय ८५ लाभग्राहीमध्ये पाँच सय ११ जनाले पहिलो किस्ताबापतको ५० हजार, दुई सय ७२ जनाले दोस्रो किस्ताबापतको एक लाख ५० हजार अनुदान लगिसकेका छन् ।
एक सय ५४ जनाले घर निर्माण सम्पन्न गरी तीन लाख रुपैयाँ अनुदान उपलब्ध गराउन भवन कार्यालयले अनुदान कार्यालयलाई सिफारिस गरिसकेको प्रमुख इन्जिनियर तामाङले जानकारी दिएका छन् । दोस्रो किस्ता लिएर धमाधम घर निर्माण गरिरहेका लाभग्राहीको संख्या एक सय ४६ पुगेको पुनर्निर्माण प्राधिकरणको जिल्लास्थित कार्यालयले जनाएको छ ।
राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले सम्पदा बस्तीका एकल वा बहुस्वामित्वका निजी आवास पुनर्निर्माणसम्बन्धी कार्यविधि, २०७६ जारी गरिसकेको छ ।
कार्यविधिमा घरहरू प्रायः प्राचीन र कलात्मक शैलीका हुनुपर्ने, भार वहन गर्न सक्ने पर्खाल, कम्तीमा दुई आना दुई पैसाबराबरको जग्गामा घर बनाइनुपर्ने, घरको अघिल्तिरको भाग चम्किलो इँटाको पर्खाल हुनुपर्ने, टुँडाल–ट्वाकल राखिनुपर्ने उल्लेख छ । त्यस्तै बनेका घर राणाकालीन घरमा प्रयोग भएजस्तो चुन प्लास्टर, स्टिल वा कंक्रिटको फ्रेम संरचनाजस्ता थुप्रै सर्त उल्लेख छ । उल्लेखित मापदण्ड पूरा नगरे प्राधिकरण र नगरपालिकाले थप अनुदान नदिने जनाइएको छ ।
कार्यविधि झन्झटिलो भएको गुनासो
सम्पदा बस्ती निर्माण हुने क्षेत्रका स्थानीयले भने प्राधिकरणको कार्यविधि असाध्यै झन्झटिलो भएको बताएका छन् । उनीहरूले सकेसम्म आफ्नो घर सम्पदामैत्री बनाउन खोजे पनि निर्माण सामग्री र दक्ष जनशक्ति अभावका कारण तोकिएका सर्त पूरा गर्न कठिन भएको जनाएका छन् ।
कलात्मक शैलीका घरमा थप अनुदान
दोलखा बजार यसअघि पनि सांस्कृतिक सहरका रूपमा परिचित छ । यहाँको आफ्नै मौलिकताले धर्म–संस्कृतिसँग खास महत्व राख्ने भएकाले यस क्षेत्रलाई पुरातात्विक महत्व झल्किने गरी विकास गर्न खोजिएको भीमेश्वर नगरपालिकाका मेयर भरत केसी बताउँछन् ।
यसअघिको पुरानो संरचना भूकम्पले भत्काएपछि पुरानै महत्व झल्किने गरी भूकम्प प्रतिरोधी मापदण्ड अपनाएर कलात्मक शैलीमा घर निर्माण गर्ने स्थानीयलाई भीमेश्वर नगरले थप अनुदान दिने तयारी गरेको मेयर केसीको प्रतिक्रिया छ ।
सम्पदा बस्तीमा निर्माण हुने घर कलात्मक शैलीका र पुनर्निर्माण प्राधिकरणले निर्धारण गरेअनुसारका सम्पदा बस्तीको कार्यविधिअनुरूप भए प्राधिकरणले थप ५० हजार र भीमेश्वर नगरले ३० हजार गरी लाभग्राहीलाई थप ८० हजार अनुदान वितरण गर्ने तयारी छ ।
