हवाई इन्धनको मूल्य घटेपछि नेपालमा चल्ने आन्तरिक हवाई उडानको फ्युल सरचार्ज (इन्धन शुल्क) घटाइएको छ । यससँगै यात्रुले हवाई टिकटमा केही राहत पाउने भएका छन् ।
नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरणले सबै आन्तरिक वायुसेवा कम्पनीलाई नयाँ दरअनुसार इन्धन शुल्क लिन निर्देशन दिएको छ । यो नयाँ व्यवस्था बुधबारदेखि लागू भएको हो । निगमले हवाई इन्धनको मूल्य प्रतिलिटर ४० रुपैयाँ घटाएपछि प्राधिकरणले पनि यात्रुबाट उठाउने इन्धन शुल्क घटाएको हो । इन्धनको मूल्य करिब १५ प्रतिशत घटेको प्राधिकरणले जनाएको छ । यसअघि हवाई इन्धनको मूल्य प्रतिलिटर २६९ रुपैयाँ थियो । अब घटेर २ सय २९ रुपैयाँ कायम भएको छ ।
काठमाडौं–धनगढी उडानमा सबैभन्दा बढी एक हजार ७६५ रुपैयाँसम्म इन्धन शुल्क घटेको छ । काठमाडौं–माउन्टेन रुटमा १ हजार ३७५, काठमाडौं–नेपालगन्जमा १ हजार ३०५, काठमाडौं–भद्रपुरमा एक हजार २०५ र पोखरा–भद्रपुरमा १ हजार ६२० रुपैयाँसम्म शुल्क घटाइएको छ ।
त्यस्तै, काठमाडौं–विराटनगरमा ९६०, काठमाडौं–पोखरामा ६३५, काठमाडौं–भैरहवामा ८२५, काठमाडौं–सिमरामा ३६० रुपैयाँसम्म इन्धन शुल्क घटेको छ । पोखरा, भरतपुर, जनकपुर, भैरहवा, नेपालगन्ज, धनगढी, विराटनगर लगायतका रुटमा पनि फ्युल सरचार्ज घटाइएको छ । फ्युल सरचार्ज गणनाअनुसार ट्रंक रुट (मुख्य आन्तरिक गन्तव्य) का लागि प्रतियात्रु प्रतिमिनेट इन्धन लागत १२१ रुपैयाँ ८१ पैसा निर्धारण गरिएको छ । प्राधिकरणको गणनामा जेटस्ट्रिम र एटिआर–४२ विमानको इन्धन खपत, सिट क्षमता र औसत भारका आधारमा नयाँ सरचार्ज निर्धारण गरिएको हो ।
प्राधिकरणले यो शुल्क हवाई इन्धनको मूल्य, विमानले गर्ने इन्धन खपत र यात्रु बोक्ने क्षमताका आधारमा गणना गर्ने गर्छ । प्राधिकरणले मुख्य आन्तरिक गन्तव्यमा चल्ने विमानका आधारमा यो हिसाब गरेको छ । गणनामा जेटस्ट्रिम र एटिआर–४२/३२० विमानलाई आधार मानिएको छ । जेटस्ट्रिम विमानले प्रतिघण्टा ८०० लिटर इन्धन खपत गर्छ । यस्ता विमान सातवटा रहेको र एउटा विमानमा ३० सिट हुने आधार लिइएको छ ।
यातायात व्यवसायी आफैँले गरे भाडादर घटाउन माग
इन्धनको मूल्य घटेसँगै यातायात व्यवसायी आफैँले भाडादर घटाउन माग गरेका छन् । नेपाल आयल निगमले बुधबार प्रतिलिटर पेट्रोलमा २० रुपैयाँ र डिजेलमा ३० रुपैयाँले मूल्य घटाएसँगै यातायात व्यवसायीले सार्वजनिक यातायातको भाडादर घटाउन सरकारसँग माग गरेका हुन् ।
इरान युद्धका कारण इन्धनको मूल्य उच्च दरमा बढेपछि २५ चैत र १६ वैशाखमा भाडादर बढाइको थियो । २५ चैतमा १६.७१ र १६ वैशाखमा पाँच प्रतिशतले भाडादर बढाइएको थियो । अहिले इरान युद्ध साम्य हुने देखिएपछि विश्व बजारमा इन्धनको मूल्य स्वाट्टै घटेको छ । इन्धनको मूल्य पाँच प्रतिशतले थपघट भएपछि भाडादर समायोजन गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । बुधबार पेट्रोलको ९.३२ प्रतिशत र डिलेजको १३.४८ प्रतिशतले मूल्य घटेको छ । त्यसकारण, भाडादर घटाउनुपर्ने दबाब पनि स्वतः बढेको छ ।
नेपाल राष्ट्रिय यातायात व्यवसायी महासंघका अध्यक्ष सरोज सिटौलाले भाडादर घटाउनुपर्ने बताए । भाडादरमा स्वचालित प्रणाली नै लागू गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । ‘पेट्रोलियम पदार्थको मूल्यमा हुने उतारचढावसँगै सार्वजनिक सवारीसाधनको भाडा पनि पारदर्शी, वैज्ञानिक र वस्तुगत आधारमा समायोजन हुनु आवश्यक छ । इन्धनको मूल्यवृद्धि हुँदा भाडा बढाउने निर्णय हुने र मूल्य घट्दा समयमै भाडा समायोजन नहुने प्रवृत्तिले यात्रु र व्यवसायी दुवै पक्षमा अन्योल सिर्जना गर्ने गरेको छ,’ उनले भने, ‘सार्वजनिक यातायातको भाडा निर्धारण गर्दा इन्धनको मूल्य मात्र होइन । सवारीसाधनको सञ्चालन खर्च, मर्मतसम्भार, बिमा, श्रमिकको पारिश्रमिक, स्पेयर पार्टस्को मूल्य, बैंकिङ लागत तथा समग्र आर्थिक सूचकलाई समेत वैज्ञानिक आधारमा मूल्यांकन गरिनुपर्छ । यातायात क्षेत्रलाई दिगो, व्यवस्थित र विश्वसनीय बनाउन सरकार, नियामक निकाय, व्यवसायी तथा उपभोक्ताबिच आपसी विश्वास कायम हुनु जरुरी छ ।’
प्रस्ट मापदण्डका आधारमा समयानुकूल भाडा समायोजन गर्ने प्रणाली लागू गरिनुपर्ने उनले बताए । ‘हामी सम्बन्धित निकायलाई वैज्ञानिक, पारदर्शी र न्यायोचित भाडा समायोजन प्रणाली कार्यान्वयन गर्न आग्रह गर्दछौँ, जसले यात्रुको हित, व्यवसायीको दिगोपना र समग्र सार्वजनिक यातायात प्रणालीको सन्तुलित विकासमा योगदान पुर्याउनेछ,’ उनले भने ।
